Trên các xóm Facebook có bàn tán về số phận của bức tượng Nữ Thần Tự Do mà Pháp mang sang Hà Nội vào cuối thế kỷ 19. Tôi lục các tài liệu bất chợt thấy video sau đây có nhiều khúc phim nguyên thủy của thời đó. Phim mang tựa "old statue liberty in hanoi": https://www.youtube.com/watch?v=Kwit2_CZClI

Được chú thích bằng Anh ngữ, phim kể lại những giai thoại về bức tượng mà tác giả thu thập được, khá thú vị, xin dịch lại để chia sẻ với bạn đọc.

Một cái nhìn tỉ mỉ vào các bức tượng người Pháp ở Đông Dương như là Tượng Tự Do của Hà Nội. Một bản sao cỡ nhỏ của tượng nữ thần tự do ở Hà Nội trong thời Pháp thuộc. Trong gần 70 năm, tượng đứng ở Hà Nội. Bài này kể câu chuyện về bức tượng này và vài tượng khác.

Hà Nội là thủ đô của Đông Dương thuộc Pháp. Chuyện bắt đầu với một cuộc triễn lãm trên trường đua ngựa. Đây là nơi rất nổi tiếng vào cuối thế kỷ 19. Có đua ngựa, có trình diễn thời trang.

Sau đó nó bị phá để xây một hành lang triễn lãm vĩ đại, gọi là Trung Tâm Triễn Lãm Hà Nội (Exposition de Hanoi Palais Central). Để ăn khánh thành tòa nhà này, cần phải có một bức tượng mang đến. Thế là một bản sao của biểu tượng "tự do thắp sáng" được vén màng khai mạc. Có rất đông người đén tham dự. Ngày đó triễn lãm những sự thành đạt. Mô hình huy chương cũng được thiết kế để kỹ niệm ngày khánh thành vĩ đại này. Một quyển tập tổng kê những vật triễn lãm cũng được in ra. Hôm đó được xem là một biến cố trọng đại ở Đông Dương.

Bức tượng cao 2.85 mét, là bản sao nhỏ của bức tượng Nữ Thần Tự Do (cao 93 mét) đặt ở Nữu Ước (Mỹ) do nhà thiết kế người Pháp, Frédéric-Auguste Bartholdi (1834-1904) sáng tác. Tượng ở Nữu Ước được khánh thành ngày 28 tháng 10, 1886, vài tháng trước bức tượng ở Hà Nội. Buổi triễn lãm thành công, và bức tượng được dời đến công viên.

Đây là khúc phim (từ phút 2:48 đến 3:00) nguyên thủy vào lúc đó (khoảng năm 1902). Biệt thự triễn lãm thật là vĩ đại, có một bùng binh rộng lớn ở phía trước. Đối diện nó có một tòa nhà mà ngày nay vẫn còn (xem hình dưới).

Tòa nhà đối diện vẫn còn đến hôm nay (Bưu Điện).

Vậy còn biệt thự hành lang triễn lãm đâu rồi? Nó trở thành Viện Bảo Tàng và tồn tại ở Hà Nội trong nhiều năm. Có một báo cáo cho rằng khi Nhật chiếm Đông Dương, họ dùng nó làm Tổng Hành Dinh. Bom đạn đã hủy hoại tòa nhà chính. Hôm nay tòa nhà ở vị trí đó là thế này:

Bây giờ vị trí triễn lãm đó là tòa nhà này.

Bức tượng Tự Do bị dời chỗ trước đó đến một công viên gần Hồ Hoàn Kiếm. Người Pháp vào thập niên 1890 làm những con đường rộng lớn chung quanh nó đi quanh thành phố, và làm sạch các lều tranh chung quanh hồ. Không may, họ cũng tiêu hủy luôn một ngôi chùa cổ ở đây nữa. Chỉ còn một cổng vào cổ thành còn sót lại.

Hà nội giờ có những con đường rộng rãi, và là thành phố đầu tiên ở Đông Nam Á có đèn điện, công viên gần hồ. Công viên đặt ở chính giữa và gần sở bưu điện chính (hình thú nhì dưới video). Đây là khúc phim thực sự vào lúc đó (khoảng thập niên 1900s). Ngày nay công viên có một bức tượng của Vua Lý Thái Tổ. Nhưng hai bức tượng ở đó trước kia là ai?

1. Người dân Hà Nội gọi tượng Tự Do là tượng "Bà Đầm Xòe".

2. Khoảng năm 1890, một bức tượng khác được đặt ở công viên này, ngay chỗ bệ của Bà Đầm Xòe, là tượng quan toàn quyền Paul Bert, và gọi là "Công viên Paul Bert." Ông là nhà khoa học và nhà giáo nổi danh, và là Toàn Quyền ở Đông Dương. Tượng của ông được dựng lên năm 1891. Tượng cầm lá cờ Pháp một bên tay, và tay kia để lên đầu của một thanh niên Đông Dương, đối với một vài người, đó là một điềm không được tốt lắm. Nhưng biểu tượng đã được hiểu khác, một hình ảnh bảo hộ.

Con đường nổi tiếng nhất ở Hà Nội cũng được đặt tên ông (Paul Bert). Ông chết trong năm đó ở Hà Nội và được chôn ở Pháp. Tượng của ông vẫn còn tồn tại ở Hà Nội một thời gian trong khi tượng Bà Đầm Xòe được dời đi nơi nào khác. Thật ra, nhiều nơi trong công viên vẫn còn giữ nguyên trạng cho đến nay:

- Tòa nhà La Marie ngày xưa ở bên trái và một tòa nhà khác quanh công viên. (Phút thứ 7:13 của video chiếu ảnh một công trình kiến trúc như một cái lều lợp ngói hình lục giác, gọi là Nhà Kèn). Đó là nơi mấy ban nhạc người Pháp ra chơi nhất là ngày Chủ Nhật. Người nhạc trưởng này đã từng

Source: https://www.youtube.com/watch?v=Kwit2_CZClI

______________

Bài đọc thêm:

- Số phận long đong của Bà Đầm Xòe ở Hà Nội