Sáng ngày 26.9.2010 tại thôn Song Khê, huyện
Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, quê hương của cụ Nguyễn Khắc Nhu, một chí sĩ yêu
nước Việt Nam thời cận đại, một trong những cột trụ của Việt Nam Quốc dân
đảng thời kỳ trước 1930, các cấp lãnh đạo địa phương và gia tộc họ Nguyễn
Khắc trong cả nước, bà con nhân dân xã Song Khê cùng các thầy cô giáo và các
em học sinh trường tiểu học và trường trung học cơ sở mang tên Nguyễn Khắc
Nhu cùng nhiều đại biểu của những nơi cụ Xứ Nhu từng dạy học, chiến đấu đều
về dự với lòng thành kính, đã long trọng tổ chức lễ đón bằng công nhận di
tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh: “Địa điểm lưu niệm nhà yêu nước nguyễn Khắc
Nhu”. Đây là một sự kiện trọng đại không chỉ của gia tộc Nguyễn Khắc và nhân
dân Bắc Giang mà còn là niềm tự hào của những người dân đất Việt yêu nước
thương nòi, luôn biết hướng về nguồn cội, để sống, phấn đấu vì một đất nước
hòa bình, dân chủ, công bằng và bác ái.

Cụ Nguyễn Khắc Nhu sinh năm 1881, xuất thân trong một gia đình Nho học,
thuở nhỏ ông theo học khoa cử, năm 1912 đi thi Hương đứng đầu cả xứ Bắc Kỳ
nên đương thời gọi là Đầu Xứ Nhu, gọi tắt là Xứ Nhu. Cụ không chỉ là một
lãnh tụ của Việt Nam Quốc Dân đảng, với chức vụ trưởng ban lập pháp, người
có vai trò quan trọng trong đường lối đấu tranh vũ trang của Việt Nam Quốc
Dân đảng, mà còn là một nhà thơ chân chính. Mỗi trang, mỗi dòng như chính
cuộc đời bi hùng của Cụ, chứa chan tinh thần yêu nước, thương nòi. Đánh giá
về vấn đề này, phó viện trưởng Viện sử học, tiến sỹ Nguyễn Ngọc Mão đã viết:
“Cụ nhận thức rõ muốn lôi kéo mọi người đứng lên chống Pháp thì phải có sự
hiểu nhiều, biết rộng, mà không có con đường nào hữu ích hơn là học tập… Cụ
không những là một lãnh tụ chủ chốt của Việt Nam quốc dân đảng mà còn là
người luôn quan tâm đến đổi mới phong tục tập quán, cải tạo hương thôn theo
khuynh hướng dân chủ tư sản, phát triển tiểu thủ công nghiệp…”.
Ngày 9 tháng 2 năm 1930, Cụ trực tiếp chỉ huy trận đánh tập kích đồn binh
Hưng Hoá và phủ lị Lâm Thao. Cuộc tập kích bất thành, bản thân Cụ bị trúng
đạn nhưng vẫn tìm đường trốn thoát. Giữa đường Cụ dùng lựu đạn tự tử nhưng
không chết và bị quân Pháp bắt được. Trên đường giải về trại giam, Cụ nhảy
xuống sông tự trầm, nhưng lại bị quân Pháp vớt được và đem về giam tại Hưng
Hóa. Tại đây, ngày 11 tháng 2 năm 1930, Cụ đập đầu vào tường giam tự tử để
bảo toàn khí tiết, hưởng dương 49 tuổi.
“Địa điểm lưu niệm nhà yêu nước nguyễn Khắc Nhu” mà theo kế hoạch của địa
phương, nay mai sẽ được xây dựng thành khu di tích lịch sử văn hóa đã dựng
tượng Cụ bên ngôi trường tiểu học và trường trung học cơ sở mang tên Nguyễn
Khắc Nhu, nơi ươm những hạt mầm tương lai cho quê hương Song Khê. Các thầy
cô giáo, các em học sinh hàng ngày như vẫn được nghe lời Cụ nhắc nhở: “Bích
quải địa dư đồ, Tổ quốc giang sơn hà xứ tại?/ Đường tôn nho giáo học, Nam
cương tử đệ kiếp tông dư?”, có nghĩa là: “Trên vách treo bản đồ, Tổ quốc non
sông đâu đó nhỉ?/ Trong nhà tôn nho học, cháu con đất nước nối dòng chăng?”
– (câu đối treo trên tường lớp học, cùng bản đồ thế giới lúc sinh thời còn
đi dạy học của cụ Xứ Nhu).
Trong buổi lễ trọng đại ấy, ông Đào Văn Dư, chủ tịch xã Song Khê nhấn
mạnh: “Quê hương Song Khê tự hào có một người anh hùng dân tộc như cụ Xứ
Nhu. Đảng bộ và nhân dân Song Khê phải đoàn kết phấn đấu hơn nữa để xứng với
tiềm năng và truyền thống của một Song Khê của các danh nhân văn hóa, văn
vật, danh hương; một Song Khê của nhà yêu nước Nguyễn Khắc Nhu, của chiến sỹ
cách mạng Ninh Văn Phan và những người con đã hy sinh vì quê hương đất nước;
một Song Khê của đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang; một Song Khê nhân dân
giầu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”.
Còn bà Nguyễn Thị Thúc, con gái cụ Xứ Nhu, năm nay đã 92 tuổi, từ thành
phố Yên Bái về dự đã xúc động nói: “Tôi mừng lắm, vì gần hết cuộc đời không
ngờ lại được chứng kiến một niềm vinh dự to lớn cho quê hương, dòng tộc. Tôi
vô cùng biết ơn các cấp lãnh đạo đã đánh giá đúng mức công lao của cha tôi
với quê hương đất nước. Mong sao con cháu khắp mọi miền tiếp bước ông cha,
làm rạng rỡ cho giống nòi”!
Lễ đón bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh: “Địa điểm lưu
niệm nhà yêu nước nguyễn Khắc Nhu” có ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục
truyền thống mang tính đạo lý của dân tộc: “Uống nước nhớ nguồn” và phấn đấu
vì một ngày mai tươi sáng cho mỗi người dân, đặc biệt cho thế hệ trẻ, những
chủ nhân tương lai của quê hương đất nước!

Bắc Giang 26.9.2010
Những bài cùng tác giả:
Chè “Hai không”, “năm cực” Suối Giàng (Trần Vân Hạc)
Chữ Viết Khoa Đẩu Duy Nhất Trên Đá Cổ Sa Pa (Trần Vân Hạc)
Công Trình Chữ Việt Cổ Của Giáo Sư Lê Trọng Khánh (Trần Vân Hạc)
Gửi Người Tạc Tượng Alexandre De Rhodes (Vân Hạc)
Huyền Thoại Tắm Tiên Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hình Tượng Cây Nêu Với Một Số Dân Tộc Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hương Sắc Rừng Xuân Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hội thảo: Kinh thành Thăng Long - Thủ đô Hà Nội (Văn Hạc)
Không gian cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng – Một hướng tiếp cận mới (Trần Vân Hạc)
Kính gửi Ban biên tập Tuần báo Văn nghệ TPHCM (Trần Vân Hạc & Nguyễn Lê)
Lê Văn Tám: Lửa Bất Diệt (Trần Vân Hạc)
Mùa Xuân Tây Bắc Trong Tôi (Trần Vân Hạc)
Một ngôi chùa cổ rất cần những tấm lòng (Trần Vân Hạc)
Một văn bản chữ cổ của người Pà Thẻn (Trần Vân Hạc)
Nghĩa Trang Mang Tên Một Dòng Sông (Trần Vân Hạc)
Nguyễn Trãi, hợp tuyển thơ của soạn giả Gia Dũng (Vân Hạc)
Người Giữ Hương Chè Shan Tuyết Suối Giàng (Vân Hạc)
Người Lắng Thầm Tìm Con Chữ Việt Cổ (Trần Vân Hạc)
Người phụ nữ Thái hết lòng vì văn hóa dân tộc (Trần Vân Hạc)
Ngọn lửa Lệ Chi Viên (Trần Vân Hạc)
Nhà Sàn Của Người Thái Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Nhân Sinh Trong Tiếng Đại Ngàn (Trần Vân Hạc)
Những ngôi chùa trên huyện đảo Trường Sa (Trần Vân Hạc)
Nét Đẹp Tục Chơi Còn Của Người Thái Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Núi Rừng Tây Bắc Đón Xuân: Inh Lả Ơi, Xao Nọong Ơi! (Vân Hạc)
Thông báo xuất bản sách chữ Việt cổ (Trần Vân Hạc)
Tinh thần yêu nước trong thơ Nguyễn Khắc Nhu (Trần Vân Hạc)
Triết lý nhân sinh qua các món ăn của người Thái Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Trái Tim Của Biển (Trần Vân Hạc)
Trống đồng vang vọng giữa Trường Sa (Trần Vân Hạc)
Tây Bắc trong thơ Nguyễn Quang Bích (Trần Vân Hạc)
Tính hòa đồng của những ngôi chùa cổ Việt Nam (Trần Thi)
Tấm lòng vàng của một nhà khoa học chân chính (Trần Vân Hạc)
Tập Thơ Đường "Thuận Nghịch Độc" Của Tiến Sỹ Đặng Văn Phú (Trần Vân Hạc)
Vui buồn trên đường dâng sách (Trần Vân Hạc)
Vài nét về rừng thiêng của dân tộc Thái (Trần Vân Hạc)
Vài nét về tiến trình của chữ Quốc ngữ (Trần Vân Hạc)
Vàng Son Huyết Lệ (Trần Vân Hạc)
Yếu tố Việt cổ trong ngôn ngữ Thái (Trần Vân Hạc)
Đài Giọt Lệ (Hoàng Đạo Chúc)
Đầu xuân gặp nhà văn Sơn Tùng (Trần Vân Hạc)