“Đời sống tu sĩ,” Cha Hugh Allan, viện phụ của một cộng đồng Norbertine ở Chelmsford, Anh, nói, “là lời nhắc nhở thế giới phải cẩn thận về cách bạn sống ở đây và bây giờ vì cuộc sống và hành động của bạn hiện tại là những gì sẽ vang vọng mãi mãi về sau. Nghĩa trang đầy những người nghĩ rằng họ là quan trọng.”

Tu viện Cistercian ở Santa María la Real de Oseira. Ảnh do tác giả cung cấp.
Một cảm giác kỳ lạ của sự từ bỏ tuyệt đẹp đã đi bên cạnh tôi khi tôi đi qua những nhà tu không tiếng động của Tu viện Xitô Santa María la Real de Oseira ở phía tây bắc Tây Ban Nha. Một tu viện tràn ngập hoa oải hương tím, không khí tràn ngập hương thơm dịu dàng của chúng. Ở một tu viện khác, đàn chim én bay quanh những cột đá rêu phong, dường như không hề biết đến môi trường linh thiêng trong khi thải xuống đất rất nhiều chất thải của chúng. Những cầu thang đá lớn mà hai chiếc Humvee (loại xe có bánh cơ động đa năng) xếp song song với nhau có thể lái lên dẫn đến một tầng khác gồm những hành lang và phòng vô tận.
Giữa tất cả những điều đó, không hoàn toàn đáng ngạc nhiên, tôi đã đi lạc khỏi con đường dành cho du khách. Một anh bạn trẻ tuổi đã đến gần tôi để chỉ ra một cách lịch sự rằng tôi đã đi lạc vào khu nhà riêng của các nhà sư. Anh ấy nói tiếng Anh tốt và trong khi dẫn tôi trở lại tuyến đường chính thức, anh ấy kiên nhẫn trả lời các câu hỏi của tôi. Anh ấy giải thích rằng có một thời gian, 150 nhà sư sống trong tu viện. Bây giờ chỉ còn chín người.
Ít nhất thì cũng có một cái gì đó. Khi đi bộ quanh Tu viện Rievaulx ở vùng North Yorkshire của Anh, những tàn tích đổ nát và đường viền xây bằng đá là tất cả những gì còn sót lại của khu phức hợp tu viện khổng lồ từ thế kỷ 12, nơi từng là nơi sinh sống của 140 tu sĩ và 500 giáo dân trong một thung lũng xanh tươi bên cạnh một con suối róc rách (tất cả vẫn còn làm lóa mắt, đặc biệt là vào một ngày hè).
Phải thừa nhận rằng sự suy tàn của Rievaulx là do sự can thiệp của Henry VIII và việc Giải thể các Tu viện vào năm 1538. Nhưng theo một cách nào đó, quá trình giải thể đó không bao giờ dừng lại, vượt xa động cơ hôn nhân của một vị vua bướng bỉnh và liều lĩnh. Vì nó đã xảy ra ở hầu hết các quốc gia, chắc chắn là ở phương Tây, được thúc đẩy bởi các xu hướng thế tục hiện đại và các phong tục thay đổi đi kèm.
“Có sự suy giảm rõ rệt về ơn gọi tu trì ở Trung và Đông Âu”, Cha Grzegorz Hawryłeczko, một tu sĩ tại Tu viện Tyniec ở Cracow cho biết. Ông trích dẫn các số liệu được Hội đồng Bề trên Cao cấp của các Dòng tu Nam tại Ba Lan công bố hàng năm: Năm 2011, có 2.032 ứng viên đang trong quá trình đào tạo, trong đó có 365 tu sĩ đến từ nước ngoài, chủ yếu là từ Châu Phi, Nam Mỹ, Ukraine và Belarus. Năm 2021, có 1.295 ứng viên đang trong quá trình đào tạo, trong đó có 447 người nước ngoài.
“Vì vậy, khi bạn chỉ tính các ứng viên Ba Lan, thì hóa ra con số đã giảm một nửa”, Cha Grzegorz cho biết. “Xu hướng này rõ ràng là phổ biến hơn: số lượng ứng viên linh mục đã giảm 60 phần trăm trong suốt 20 năm qua; số lượng ứng viên yêu cầu gia nhập các chủng viện giáo phận đã giảm 20 phần trăm trong suốt năm qua”.
Những xu hướng như vậy cũng là một đặc điểm ở Hoa Kỳ. Một bài báo năm 2018 của tờ New York Times lưu ý rằng số lượng anh em Công giáo ở Hoa Kỳ đã giảm hơn hai phần ba kể từ năm 1965, theo Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng trong Tông đồ.
Điều đó rõ ràng nhất ở châu Âu là do bằng chứng vật lý tuyệt đối của các tu viện đã ngừng hoạt động còn sót lại sau nhiều thế kỷ thờ phụng của Cơ đốc giáo.
Thế giới hiện đại, đặc biệt là đội ngũ khoa học của nó, đặc biệt giỏi trong việc thăm dò và thúc đẩy trong quá trình tìm kiếm câu trả lời dựa trên dữ liệu thực nghiệm. Nhưng nhà văn người Anh Aldous Huxley, nổi tiếng nhất với tác phẩm phản địa đàng sống động Brave New World, đã cảnh báo rằng quá trình này có thể trở nên nguy hiểm một chiều. Huxley lập luận rằng nỗi ám ảnh ngày càng tăng của thời đại hiện đại với lý trí và những gì có thể được "chứng minh" đã xảy ra gây bất lợi cho thế giới siêu hình và những chiều ẩn sâu bên trong trái tim và tâm hồn chúng ta. Khi chúng ta mất liên lạc với những vương quốc vô hình đó - và là trọng tâm của những người tuyên thệ trong tu viện- thì sự tuyệt vọng và oán giận thường còn lại.
“Địa ngục là sự tách biệt hoàn toàn khỏi Chúa, và ma quỷ là ý chí hướng đến sự tách biệt đó,” Huxley đã viết trong The Perennial Philosophy, tuyển tập các nguyên lý cơ bản mà ông cho rằng liên kết tất cả các tín ngưỡng lớn và đã nhấn mạnh đến sự tìm hiểu tôn giáo trong suốt lịch sử loài người. Huxley cũng nhấn mạnh cách hành vi của con người vẫn giống nhau một cách đáng kinh ngạc qua nhiều thời đại. Ông cho rằng điều này là do “bản sắc cơ bản” của tất cả con người, bao gồm “tâm hồn tái sinh, suy tàn và cái chết về mặt thể chất, có khả năng chịu đau đớn và khoái lạc, bị thúc đẩy bởi sự thèm muốn và ghê tởm và dao động giữa mong muốn khẳng định bản thân và mong muốn vượt qua bản thân.”

Tu viện Cistercian ở Santa María la Real de Oseira. Ảnh do tác giả cung cấp.
Tuy nhiên, ngày nay, ngày càng bị cuốn vào cơn lốc công nghệ và những thứ gây xao nhãng, nhiều người đang mất đi bản sắc cơ bản này. Cũng như họ, họ cũng mất đi những điểm yếu đi kèm với tình trạng con người đó và phải được quản lý, nếu không, chúng ta sẽ trở thành những đứa trẻ của G.K. Chesterton đang co ro trong nỗi sợ hãi ở trung tâm của một hòn đảo cao giữa biển khơi trong cuốn sách Chính Thống giáo của ông. Sau khi những bức tường bao quanh hòn đảo bị giở bỏ bởi những kẻ có thiện chí, nhân danh "tự do", những đứa trẻ trước đây vô tư lự - những đứa trẻ đã chơi đùa vô tư và an toàn khỏi nguy hiểm nhờ những bức tường bảo vệ đó - phải đối mặt với "mối nguy hiểm trần trụi của vực thẳm".
Tương tự như vậy, chúng ta dường như đã quá quen với ý tưởng rằng thế giới hiện đại hóa của chúng ta nhất thiết phải kéo theo sự suy tàn của các tu viện và đời sống tu viện, chúng ta không dừng lại để tự hỏi, hậu quả siêu hình đối với xã hội có thể là gì, nếu những trung tâm cầu nguyện tận tụy và lòng sùng kính tâm linh, không còn hoạt động nữa.
“Cái giá phải trả cho xã hội sẽ thực sự bi thảm nếu đời sống tu viện [hoặc] tôn giáo biến mất”, Viện phụ Hugh nói. “Tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra, nhưng đối với thời điểm này trong lịch sử, sự hiện diện của tôn giáo trong xã hội có thể ít hơn so với các thế hệ trước, nhưng đây là thời đại mà chúng ta được kêu gọi để sống. Chính phủ, quốc gia, xã hội đến rồi đi. Chỉ có Chúa mới tồn tại mãi mãi và Ngài đã ban cho chúng ta món quà là đời sống tu viện. Nhưng một món quà phải luôn được mở ra”.
Mọi người dễ dàng hoài nghi về tính hữu ích của một nhóm nam nữ dành cả cuộc đời ở một nơi, độc thân và tách biệt khỏi phần còn lại của xã hội, mỗi ngày lặp lại cùng một thói quen và đọc cùng một lời cầu nguyện trong nhiều giờ liền. Nhưng các tu viện và nhà dòng luôn cung cấp một lò luyện quan trọng của lời cầu nguyện tập trung và liên tục được dâng lên cho phần còn lại của xã hội đang trải qua những thử thách và đau khổ hàng ngày. Các nhà thần học, bao gồm cả Giám mục Fulton Sheen, từ lâu đã tranh luận về sức mạnh quan trọng của lời cầu nguyện và tầm quan trọng đối với truyền thống tâm linh của Giáo hội về ơn gọi sống đời cầu nguyện.
Biết được ý nghĩa tâm linh của đời sống tu viện, Giám mục Sheen đã đi xa đến mức nói rằng, "Satan đặt nhiều quỷ dữ trên các bức tường tu viện hơn là trong các hang ổ của tội lỗi, vì sau này không có sự kháng cự nào."
“Trên hết, tôi nghĩ rằng đời sống tu viện là lời kêu gọi liên tục hướng đến chân trời xa xăm”, Viện phụ Hugh nói. “Cuộc sống này không phải là tất cả. Cuộc sống thay đổi, nó không kết thúc, và chúng ta nên suy ngẫm về cõi vĩnh hằng. Đời sống tu viện là lời nhắc nhở thế giới hãy cẩn thận với cách bạn sống ở đây và bây giờ vì cuộc sống và hành động của bạn hiện tại là những gì sẽ vang vọng mãi mãi. Nghĩa trang đầy những người nghĩ rằng họ là những người quan trọng”.
Cũng chính sự kiên trì kiềm chế và ngoan cường của chủ nghĩa tu viện thời trung cổ đã giúp bảo tồn nền văn minh phương Tây qua nhiều thời kỳ đen tối của thời trung cổ. Theo những ý nghĩa như vậy, tôi thấy rằng các tu viện hình thành nên một phần quan trọng của hệ thống cung cấp cho xã hội “sức mạnh chiến đấu tinh thần” mà vị linh mục trên chuyến hành hương mini-Camino của chúng tôi đã nói đến.
Tôi không thể phủ nhận một số thành kiến cá nhân xung quanh việc nói về sức mạnh chiến đấu tâm linh và vai trò của các tu sĩ do những trải nghiệm của tôi về cả truyền thống tu viện và quân đội. Mười năm học phổ thông của tôi diễn ra tại các trường nội trú tu viện do các tu sĩ Benedictine điều hành, bao gồm Cao đẳng Ampleforth, một trong những trường Công giáo danh tiếng nhất Vương quốc Anh. Ngôi trường có những vấn đề riêng - và những vụ bê bối - nhưng phần lớn các tu sĩ đều khiến tôi ấn tượng là những người đàn ông tốt bụng, thánh thiện. Thời gian học tại Ampleforth và những trải nghiệm với các tu sĩ đã giúp tôi nắm bắt được những chiều kích tâm linh và triết học, mặc dù hiểu một cách mơ hồ, đã giúp tôi vượt qua những ngày đen tối trong thời gian phục vụ quân đội và sau đó, khi rời quân ngũ, khi vật lộn với nỗi xấu hổ và tội lỗi về những thảm họa ở Iraq và Afghanistan tạo nên di sản của nghĩa vụ đó.
Khi bãi diễu hành tại Học viện Quân sự Hoàng gia Sandhurst, tương đương với West Point của Anh, trở thành trung tâm của lộ trình giáo dục của tôi sau Ampleforth, tôi đã được dạy về cách hiệu quả chiến đấu, được chắt lọc thành Sức mạnh Chiến đấu, phụ thuộc vào bộ ba thành phần quan trọng. Đó là thể chất, khái niệm và đạo đức. Khi bạn mất bất kỳ thành phần nào trong số đó - ở Afghanistan, có thể nói cả thành phần đạo đức và khái niệm đều bị phá hủy - giống như một chiếc ghế đẩu hai chân, tòa nhà sẽ sụp đổ. Chúng tôi cũng được dạy rằng "đạo đức là trạng thái của tâm trí". Nếu muốn tồn tại, nó phải có "một số nền tảng nhất định", theo tuyển tập Serve to Lead, tương đương với Kinh thánh của Sandhurst bao gồm trí tuệ của những cựu chiến binh vĩ đại. Mỗi học viên sĩ quan đều nhận được một bản sao của nó. Theo thứ tự quan trọng, những nền tảng đó được đưa ra là "tinh thần, trí tuệ và vật chất". Vật chất là ít quan trọng nhất vì "những loại tinh thần cao nhất thường đạt được khi điều kiện vật chất thấp nhất". Trí tuệ là yếu tố quan trọng thứ hai vì “con người bị chi phối bởi cả lý trí lẫn cảm xúc”. Yếu tố tinh thần mới là yếu tố dẫn đầu “vì chỉ có nền tảng tinh thần mới có thể chịu được áp lực thực sự”.
Việc các cựu lãnh đạo quân sự nhận ra sự thật thiết yếu này khiến chúng ta càng thấy ấn tượng hơn—và lo ngại hơn—khi thấy tầm quan trọng của nền tảng tinh thần đó dường như bị bỏ qua hoặc đánh giá thấp. Có rất nhiều bằng chứng về hậu quả tiêu cực do mất đi nền tảng này đối với các điều kiện tâm lý tập thể của nhiều xã hội phương Tây ngày nay.
Trong bài viết “Sự trỗi dậy và trỗi dậy của các tu sĩ Oratorian”, Madeleine Teahan lập luận rằng các linh mục Oratorian “cung cấp các nghi lễ tuyệt đẹp và các bài giảng chính thống không hề xấu hổ” đang ở “trung tâm của sự hồi sinh”. Số lượng các tu sĩ Oratorian ở Anh đã tăng gấp đôi trong những năm gần đây. Teahan cho biết, tổ chức này đã được thúc đẩy trong chuyến thăm của giáo hoàng năm 2010, khi Benedict XVI phong chân phước cho Hồng y John Henry Newman, người sáng lập ra Hội dòng Oratorian ở Anh.
“Newman đã thu hút sự chú ý đến truyền thống trí thức đằng sau hội dòng, nơi bảo vệ một cách thông minh những giáo lý phản văn hóa nhất của Công giáo, một đặc điểm được tìm kiếm ở Anh và xứ Wales ngày càng thế tục”, Teahan nói. “Một đặc điểm khác mà hội dòng này cung cấp [là] một bức tường thành chống lại bầu không khí thế tục thù địch—ý tưởng về các linh mục thế tục sống cùng nhau trong cộng đồng, thay vì trong một giáo khu biệt lập”.

Bà lưu ý rằng sự phổ biến ngày càng tăng của giáo đoàn không chỉ giới hạn ở Anh. Trên toàn thế giới, trong khi các giáo đoàn tôn giáo khác đang gặp khó khăn, Oratory như một học viện đã phát triển ở các quốc gia từ Pháp đến Úc đến Nam Phi và Hoa Kỳ. Có vẻ như đây là một phần của xu hướng rộng hơn, nơi truyền thống đang được chấp nhận như một phản ứng đối với chủ nghĩa tương đối tự do—và một xu hướng đang có lợi cho một số dòng tu.
"Các dòng tĩnh tâm thực sự đang hoạt động tốt, đặc biệt là những dòng truyền thống, những người mặc áo dòng, nơi có một đặc sủng rõ ràng, nơi có đạo đức rõ ràng và không có nghi ngờ gì về tất cả những gì liên quan đến nó", một nữ tu dòng Benedictine đã tuyên khấn cách đây 40 năm tại Anh cho biết. Bà cho biết bà biết về các cộng đồng có quy mô "lành mạnh" ở Anh với khoảng 30 đến 40 nữ tu với các tập sinh khỏe mạnh tương ứng. Bà lưu ý rằng những cộng đồng này đang thu hút những người trẻ tuổi. Bà nhấn mạnh động thái vào năm 2009 của Đức Benedict XVI khi ngài ban hành tông huấn Anglicanorum coetibus—“gửi đến các nhóm người Anh giáo”—cho phép các nhóm giáo sĩ, giáo dân và tu sĩ tham gia vào sự hiệp thông trọn vẹn với Giáo hội Công giáo như một lời tiên tri, về mặt dự đoán các xu hướng tương lai trong Giáo hội và những gì có thể cần thiết, đặc biệt là về Phụng vụ.
Việc thành lập Ordinariates đưa chúng ta trở lại thời Vua Henry VIII và sự giải thể của các tu viện đó. Vì động thái của giáo hoàng nhằm mục đích giúp hàn gắn rạn nứt kéo dài 400 năm trong Anh giáo thông qua "sự công nhận rằng trong những thế kỷ đó, Anh giáo đã đạt được những điều không nên bị bỏ qua hoặc đánh giá thấp", Joanna Bogle viết. "Những giáo xứ nào được Ordinariates chăm sóc, thì sự gia tăng về số lượng là đáng kể. Nó bao gồm đủ mọi loại người và chủ yếu không phải là những người Anh giáo trước đây".
Việc tạo điều kiện cho các sáng kiến như Oratory và Ordinariates một lần nữa gợi nhớ đến quá trình huấn luyện quân sự của tôi. Vì chúng tôi đã được dạy rằng cũng quan trọng như việc tập trung vào cái gọi là Nỗ lực Chính là cần phải linh hoạt để đạt được trạng thái cuối cùng mong muốn và thiết yếu đó. Thông qua Oratory và Ordinariates, Giáo hội Công giáo đã áp dụng một mức độ linh hoạt - mà không làm suy yếu các nguyên tắc và giáo lý cốt lõi - giúp lấp đầy một số khoảng trống do các dòng tu suy yếu để lại, tái tạo nguồn lực để "sức mạnh chiến đấu tinh thần" đó được truyền đến xã hội.
Và có lẽ cuối cùng Giáo hội sẽ được hưởng lợi, thông qua các sáng kiến linh hoạt như vậy từ một nguyên tắc quân sự quan trọng khác: hỗ trợ lẫn nhau, theo đó, công việc và chứng tá của những người như Oratorian và Ordinariates có thể truyền cảm hứng và dẫn đến các ơn gọi tu trì mới. Điều này cũng có thể dẫn đến sự quan tâm mới đối với loại đi hành hương do nhóm đó thực hiện từ Catholic Herald, một mối quan tâm mà các tu viện và nữ tu viện có thể đóng một vai trò rõ ràng.
Gần đây, một nhóm nhỏ các nhà sư đã trở lại Tu viện Sarrance ở Tây Nam nước Pháp sau 200 năm vắng bóng. Các nhà sư đã đến từ Tu viện Mondaye sau khi được Giám mục Bayonne giao nhiệm vụ khôi phục lại Tu viện Sarrance thành điểm tiếp nhận những người hành hương đi qua trên Camino de Santiago, và nơi này ngày càng trở nên phổ biến. Vì như nữ tu mà tôi đã nói chuyện đã nhấn mạnh, mặc dù chúng ta đang sống trong thời đại thế tục rõ ràng, "tinh thần vẫn sống động trong con người, ngay cả khi đôi khi họ không coi mình là người theo đạo Thiên chúa. Có cảm giác rằng cần có một điều gì đó mang tính tâm linh, đạo Thiên chúa, để cân bằng và vượt qua cái ác mà chúng ta thấy xung quanh mình". Cũng giống như vậy với hoạt động hành hương.
Peter Stanford viết trong cuốn sách Pilgrimage: In Search of Meaning (Hành hương: Tìm kiếm ý nghĩa) rằng "Các cuộc khủng hoảng ngân hàng, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy, những cuộc xung đột dường như không thể giải quyết được và những đại dịch khủng khiếp, cả về mặt cá nhân và tập thể, đang khiến chúng ta đặt câu hỏi về chính nền tảng mà cuộc sống hậu tôn giáo của chúng ta trong thế kỷ 21 được xây dựng trên đó". “Để thoáng thấy được sự siêu việt, nếu không thì không thể có được trong cuộc sống hối hả và bận rộn hiện đại, đòi hỏi phải có một nỗ lực toàn năng và trái ngược với trực giác—giống như đi hành hương trong thời đại thế tục.”
“Khi chúng tôi hỏi các tu sĩ trẻ về động lực của họ, họ hầu như luôn trả lời: phụng vụ; thánh ca Gregorian; tiếng Latin; truyền thống lâu đời và phong phú của mười lăm thế kỷ đời sống Benedictine,” Cha Grzegorz nói. Ngài nhấn mạnh cách các tu sĩ Đa Minh rao giảng Phúc âm rất hấp dẫn đối với những người trẻ tuổi, với “phụng vụ được cử hành theo cách tuyệt đẹp, bài giảng có giáo dục và nền tảng của chủ nghĩa Thomism” cung cấp “nền tảng vững chắc trong thời kỳ hỗn loạn về ý thức hệ này.”

Sự hỗn loạn đó, và mọi thứ đi kèm với nó, không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ giảm bớt. Có lẽ khó dự đoán hơn nhiều so với nhận thức của nhiều người về cách điều này sẽ tác động đến đời sống tu viện và các xu hướng đi kèm.
“Đây là điều chúng ta thường nghe, ngay cả từ những người không tin: các tu sĩ luôn hiện diện,” Cha Grzegorz kết luận. “Mọi thứ thay đổi và trôi qua, nhưng tu viện vẫn nằm trên tảng đá trên Sông Vistula, và lúc 5 giờ chiều, luôn có những buổi cầu nguyện bằng tiếng Latin trong nhà thờ. Đối với người dân Ba Lan, các tu viện như của chúng tôi cũng có một ý nghĩa khác: đó là biểu tượng của bản sắc dân tộc. Ba Lan có từ thế kỷ thứ 10. Tu viện của chúng tôi được thành lập vào năm 1044. Nó có tuổi đời ngang với Ba Lan, và sự tồn tại liên tục của nó khiến mọi người cảm thấy an toàn: chúng tôi vẫn ở nhà; chúng tôi vẫn có các tu viện của mình; đây là Ba Lan.”
SH sưu tầm và dịch
Nguồn: Monastic decline and the loss that goes with it ngày 3 Dec, 2022