Jane Barnes là đồng tác giả, và Helen Whitney là nhà sản xuất, đạo diễn và đồng tác giả cuốn John Paul II: The Millennial Pope của FRONTLINE
Một số nhà báo Mỹ đã nuôi dưỡng một huyền thoại về vai trò của Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong sự sụp đổ của Chủ nghĩa Cộng sản. Họ miêu tả ông ta như một anh hùng cô đơn trong một bộ phim kinh dị về chiến tranh lạnh, một linh mục ngay từ đầu đã lẻn vào và ra khỏi những ô cửa tối tăm trong cuộc chiến chống lại Đế chế Ác ma. Vào thời điểm chín muồi hoàn hảo, Karol Wojtyla đã tự mình bầu làm Giáo hoàng, bay về nhà và đốt cháy ngòi nổ mà ông đã dành nhiều năm để tạo ra. Nếu huyền thoại được dựng thành phim truyện thì đó sẽ là John Wayne gặp John Le Carre (Tác giả người Anh, nổi tiếng với tiểu thuyết gián điệp, nhiều trong số đó đã được chuyển thể thành công thành phim hoặc truyền hình).
Những phần nhỏ của huyền thoại có trong cuốn "Chìa Khóa của Máu" bị ám ảnh bởi âm mưu của Malachi Martin và trong câu chuyện gây tranh cãi của Carl Bernstein về Giáo hoàng và CIA, Đức Ngài. Nhưng không nơi nào nó được hiện thực hóa một cách trọn vẹn, đầy đủ, thậm chí được ghi lại một cách bách khoa như trong "Người Đàn Ông Của Thế Kỷ" của Jonathan Kwitny. Trong lời nói đầu, ông vạch ra con đường vững chắc cho người anh hùng của mình: “Karol Wojtyla, với tư cách là giám mục của Krakow, đã tạo nên cuộc cách mạng Đoàn kết – trong các lớp học triết học, các hội đồng cộng đồng, lễ truyền chức linh mục bí mật, các cuộc hội thảo truyền thông bí mật, mạng lưới buôn lậu ông giám sát khắp Khối phía Đông...Trong các cuộc phỏng vấn, các đồng nghiệp tiết lộ cách Wojtyla hướng dẫn họ trong một cuộc tuyệt thực lớn đó là Tiệc trà Boston của cuộc cách mạng Đoàn kết và trao các phong bì tiền mặt để duy trì công việc của họ. giáo hoàng, ông ấy đã một tay giải cứu cuộc cách mạng mà ông ấy đã khơi dậy.”
Quyển Người Đàn Ông Của Thế Kỷ (Man of the Century) được xuất bản vào năm 1997, ngay khi chúng tôi bắt đầu giai đoạn nghiên cứu cho bộ phim tài liệu về Đức Gioan Phaolô II. Đó là một trong những cuốn sách chúng tôi đọc đi đọc lại để chuẩn bị sang Ba Lan. Chuyên gia tư vấn của chúng tôi, Tad Szulc, kêu gọi hãy thận trọng. Khi nghiên cứu tiểu sử của chính mình về Đức Gioan Phaolô II, Đức Gioan Phaolô II, ông đã không tìm thấy con đường dấn thân gần như hoàn hảo của Kwitny từ chủng viện đến các cuộc bầu cử tự do chấm dứt Chủ nghĩa Cộng sản ở Ba Lan vào năm 1989. Chúng tôi đã lắng nghe Szulc, người cảm thấy có nhiều thế lực ở đó. hoạt động vào cuối thời kỳ cai trị của Liên Xô. Nhưng chúng tôi vẫn bị mô hình của Kwitny hấp dẫn. Danh sách phỏng vấn của chúng tôi cho phần "ĐOÀN KẾT" của chương trình đã thu hút rất nhiều nhân vật trong cuốn sách của Kwitny, người đã mô tả những cuộc gặp gỡ chính trị mang tính thay đổi với Wojtyla. Khi so sánh với hầu hết các nhà văn lục địa (những người hơi khác so với Szulc), chúng tôi biết Kwitny đã nhìn Giáo hoàng qua lăng kính người Mỹ - một người theo chủ nghĩa cá nhân thô bạo, một người hành động gần như hơn một người mặc áo vải. Các nhà báo, nhà viết tiểu sử và nhà văn châu Âu, khác với Timothy Garton Ash, Michael Walsh và Leszek Kolakowski, đều nhìn thấy Wojtyla bị mắc kẹt trong Giáo hội Ba Lan, được nâng lên trên một làn sóng lịch sử quét qua tất cả người Công giáo cũng như những người Cộng sản trước đó. Những nhà quan sát này đồng ý rằng mặc dù ảnh hưởng của John Paul II với tư cách là Giáo hoàng là có thật và sâu rộng, nhưng vai trò linh mục của ông trong cuộc kháng chiến mang nhiều sắc thái hơn những gì Kwitny tuyên bố. Tuy nhiên, vì Man of the Century bao gồm một lượng lớn báo cáo điều tra mới nên chúng tôi cảm thấy mình đang theo dõi câu chuyện theo hướng kịch tính hơn.
Wojtyla khuyến khích tranh luận về chính trị, tôn giáo, thậm chí cả các mối quan hệ. Người ta có thể thả lỏng cảnh giác trong “các vùng tự do” mà Wojtyla đã tạo ra xung quanh mình. Rõ ràng là câu chuyện sẽ không diễn ra suông sẻ. Thời gian đã trôi qua. Một số nhân vật của Kwitny đã già và ốm yếu đến mức họ không nhớ mình đã nói gì với cựu phóng viên của Wall Street Journal. Những người trẻ tuổi kể cho chúng tôi nghe những câu chuyện tương tự, nhưng không có mục đích, thường không có mục đích mà Kwitny đã đưa ra trong bản in. Chúng ta đã nghe nhiều ký ức khó hiểu về thái độ bảo vệ của Wojtyla đối với những người bất đồng chính kiến đang gặp nguy hiểm – nhưng không có gì cụ thể bằng câu chuyện của Kwitny về việc Wojtyla đã truyền cảm hứng cho cuộc tuyệt thực.
Sau đó, chúng tôi bắt đầu tìm thấy những sai sót thực sự đáng lo ngại về thực tế. Kwitny xác định Joanna Szczesna, một trí thức hàng đầu của Ba Lan và một cựu chiến binh quan trọng của cuộc kháng chiến, là người Do Thái. Sự thật thì cô ấy là người Công giáo. Cô ấy cười khi chúng tôi cho cô ấy xem tài liệu tham khảo, nhưng có thể cô ấy sẽ không cười. Với lịch sử bị tra tấn và bùng nổ của mối quan hệ Công giáo-Do Thái ở Ba Lan - vực thẳm chia cắt hai thế giới một cách đau đớn - sai lầm của Kwitny ở đây là một sai lầm nghiêm trọng với những hậu quả tiềm ẩn cả về cá nhân và nghề nghiệp.
Szczesna cũng bối rối trước tuyên bố của Kwitny rằng Wojtyla đã "chỉ đạo" cuộc tấn công của St. Martin. “Lúc đó chúng tôi chưa biết nhiều về Wojtyla,” cô nói. "Ông ấy ở Krakow, một thế giới cách xa chúng tôi ở Warsaw. Ông ấy không phải là một trong những linh mục chính trị." Nhưng Kwitny khẳng định rằng ông đã ủng hộ khẳng định của mình bằng, cùng với các minh họa khác, câu chuyện về việc Wojtyla đã nỗ lực như thế nào để thuyết phục Tadeusz Mazowiecki tham gia cuộc đình công. Mazowiecki là Thủ tướng sau khi Chủ nghĩa Cộng sản sụp đổ và vẫn là một quan chức trong chính phủ Ba Lan. Tadeusz không thể nhớ mình đã nói chuyện với Wojtyla trước khi có lập trường can đảm trong nhà thờ. Mazowiecki khá nghi ngờ về việc Wojtyla có bất kỳ vai trò nào trong hành động đó.
Thời điểm đen tối nhất của chúng tôi đến trong cuộc phỏng vấn cuối cùng với Cha Bardeicki, nguồn tin của Kwitny về các hoạt động bí mật quan trọng nhất của Wojtyla. Chúng tôi đã phỏng vấn Cha Bardeicki rất nhiều về vai trò của Giáo hội Công giáo đối với chủ nghĩa dân tộc Ba Lan, lịch sử trong trí tưởng tượng của người Ba Lan và cuộc chiến của Giáo hội chống lại những người Cộng sản. Lần này chúng tôi hỏi thẳng ông ấy về vai trò của Wojtyla trong cuộc kháng chiến. Ngài đã từng bí mật thụ phong linh mục ở Tiệp Khắc chưa? “Không, không bao giờ,” Cha Bardeicki nhẹ nhàng trả lời. Wojtyla có bao giờ cử Cha Bardeicki đến Ukraine để thu thập thông tin tình báo về Giáo hội ở đó không? "Không. Tôi chỉ ở Ukraine trước chiến tranh khi nó là một phần của Ba Lan. Sau khi đường ranh giới được vẽ lại, chúng tôi không được phép đi." Wojtyla có giám sát một hoạt động buôn lậu quy mô lớn khắp Đông Âu không? “Việc buôn lậu Kinh thánh và văn học đã xảy ra,” Cha Bardeicki quả quyết với chúng tôi. “Nhưng đó là ca phẫu thuật của Wyszynski, Wojtyla chỉ là một linh mục quản xứ.” Trong số những câu trả lời phản đối như vậy, phim kinh dị về chiến tranh lạnh không được thực hiện.
Thật không may, trước khi chúng tôi kịp nêu câu hỏi với Jonathan Kwitny, anh ấy đã qua đời vì một khối u não. Vì cái chết đột ngột, không đúng lúc của mình, ông không bao giờ có cơ hội bảo vệ cuốn sách mà ông đã dành cả thập kỷ để viết. Trong khi đó, chúng tôi quay lại điểm xuất phát với một câu hỏi quan trọng – không chỉ về tiểu sử của Đức Gioan Phaolô II, mà còn về vai trò của cá nhân anh hùng trong lịch sử hiện đại. Mặc dù câu hỏi này đã được tranh luận không ngừng, nhưng nhìn chung người ta thừa nhận rằng gần như không thể có được tác động tương tự như Columbus hay Martin Luther ở một trong những xã hội đại chúng ngày nay. Khi chúng tôi nói chuyện với Vaclav Havel, nhà viết kịch và Tổng thống Tiệp Khắc, ông thận trọng khi chọn ra bất kỳ một người nào – Gorbachev, Reagan hay John Paul II – làm động lực chính cho sự sụp đổ của Chủ nghĩa Cộng sản. Havel gọi chuyến hành hương đến Ba Lan năm 1979 của Giáo hoàng là “một phép lạ” và ghi nhận sự đóng góp của Đức Gioan Phaolô II trong chuyến đi quan trọng hơn bất cứ điều gì mà các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ hay Liên Xô đã làm. Nhưng Havel cũng cẩn thận đặt Đức Gioan Phaolô II vào một câu chuyện lịch sử. Cuối cùng, Giáo hoàng chỉ là một nhân vật chính trong câu chuyện về một phong trào cơ sở rộng lớn.
Chúng tôi nhận thấy đó là một câu chuyện vẫn đang được viết. Những nỗ lực kháng chiến sau chiến tranh còn khiêm tốn và ít được ghi chép. Trong thời kỳ khủng bố kiểu Stalin, những người tham gia vào các hoạt động bí mật đã cẩn thận che đậy dấu vết của mình. Những người không bị sát hại. Hầu hết các cuốn hồi ký quan trọng vẫn đang được viết. Các hồ sơ Công giáo trong thời kỳ Wojtyla thăng chức từ linh mục lên Hồng y vẫn được giữ kín, và các quan chức Công giáo có thái độ bảo vệ dễ hiểu đối với vị Giáo hoàng “chính trị” mới.
Ý tưởng về “chính trị gia của Chúa” là điều đáng ghét đối với những người coi Giáo hội Ba Lan là pháo đài của quyền lực tinh thần và sự thật. Vai trò của nó trong cuộc kháng chiến của Ba Lan trải qua hàng trăm năm tủi nhục và chia cắt. Chúng tôi nhanh chóng nhận thấy các cuộc phỏng vấn đã kết thúc khi chúng tôi ép người Ba Lan đưa ra lời khai về “quỹ đạo chính trị” của Karol Wojtyla. Dần dần, chúng tôi học cách hỏi về “hoạt động tích cực” của anh ấy và tất cả những cách anh ấy “đấu tranh cho nhân quyền”. Thậm chí khi đó, chúng tôi thường gặp phải sự miễn cưỡng ở những người sợ rằng những câu trích dẫn của họ bằng cách nào đó có thể được sử dụng để chứng minh rằng Giáo hoàng đã lãnh đạo một cuộc cách mạng chính trị chứ không phải tinh thần.
Thật kỳ lạ, hồ sơ Cộng sản còn sót lại về Wojtyla là một trong những thước đo tốt nhất mà chúng ta hiện có về hoạt động trẻ trung của ông. Năm 1958, ngay khi Wojtyla nổi lên, những người Cộng sản đã ủng hộ việc bổ nhiệm ông làm Tổng Giám mục phụ tá Krakow. Ông nổi tiếng là người thông minh, dễ mến và cởi mở, là một linh mục sẵn sàng thỏa hiệp vì lợi ích xây dựng nhà thờ và chủng viện. Ông không được coi là cấp tiến. Những người Cộng sản cho rằng ông là người dễ uốn nắn, thậm chí là một nhà thơ. Vì lý do tương tự, Wojtyla là sự lựa chọn thứ bảy của Linh trưởng Wyszynski cho công việc này.
Khi còn đương chức, ông tỏ ra là người có óc đổi mới, nhưng theo như mọi người có thể nói, ông không hề đe dọa. Lucjan Motyka, một nhà lãnh đạo Cộng sản ở Krakow, đã kể cho chúng tôi nghe về cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa ông với vị giám mục trẻ. Wojtyla rất khó chịu khi chính quyền trưng dụng tòa nhà chủng viện của giáo phận để nhà nước sử dụng. Ông đã làm điều mà chưa một giám mục Công giáo nào từng làm. Ông ta đến phòng ủy ban Đảng Cộng sản để nói chuyện trực tiếp với Motyka. "Wojtyla không phải là một nhà tư tưởng. Anh ấy đã học cách băng qua đường. Anh ấy rất tự tin vào mình với tư cách là một diễn viên." Sự tự tin của anh đã được đền đáp. Motyka đã thương lượng một thỏa hiệp nhằm hạn chế việc nhà nước sử dụng tòa nhà ở tầng 4. Phần còn lại của tòa nhà được để lại cho các chủng sinh. Motyka choáng váng đến mức ông đã viết một bản báo cáo chi tiết về cuộc gặp của họ và gửi cho 10 thành viên Ủy ban Trung ương. Nó được đặt nổi bật trong hồ sơ của Wojtyla – bằng chứng cho thấy ông là người “của họ” trong Giáo hội Công giáo.
Gần một thập kỷ sau, khi Rôma thăng Karol Wojtyla lên Hồng y, những người Cộng sản đã cảm động đánh giá ngài một cách nghiêm khắc hơn. Năm 1967, UB (cảnh sát mật Ba Lan) đã phân tích điểm mạnh và điểm yếu của ông trong một tài liệu tuyệt mật được tìm thấy trong hồ sơ của họ vào cuối những năm 80. “Có thể nói rằng Wojtyla là một trong số ít trí thức trong Hội đồng Giám mục Ba Lan. Ông đã khéo léo dung hòa - không giống như Wyszynski - tôn giáo bình dân truyền thống với đạo Công giáo trí thức... cho đến nay, ông chưa tham gia vào hoạt động chống nhà nước công khai nào . Có vẻ như chính trị là điểm yếu nhất của ông ta, ông ta quá trí tuệ... Ông ta thiếu phẩm chất tổ chức và lãnh đạo, và đây là điểm yếu của ông ta trong cuộc cạnh tranh với Wyszynski."
Tướng Jaruzelski, cựu lãnh đạo Đảng Cộng sản Ba Lan, cười buồn và lắc đầu trước đánh giá này trong suốt một buổi chiều dài tiết lộ rằng chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy. Ông thừa nhận rằng một trong những điều trớ trêu nhất trong chế độ mà ông phục vụ là họ đã đánh giá thấp Wojtyla đến mức nào. "Các đồng nghiệp Cộng sản của tôi đã quyết định rằng các Giám mục đứng trước Karol Wojtyla trong danh sách ứng cử viên là không tốt cho nhà nước, nên họ đã thúc đẩy Karol Wojtyla. Chúa Thánh Thần hoạt động theo những cách bí ẩn."
Kwitny đã phóng đại sự tham gia chính trị thực sự của Wojtyla. Ông bỏ lỡ mức độ mà cuộc cách mạng ở Ba Lan luôn mang tính chất tâm linh-- và Wojtyla đã đóng góp nhiều hơn từ bục giảng hơn là từ hoạt động ngầm. Những người Cộng sản Ba Lan đã đánh giá thấp mức độ tham gia của Wojtyla đã tăng lên - làm thế nào, khi ý thức của ông được nâng cao, ông đã biến các bài giảng của mình thành những thách thức đối với chế độ. Các nhà quan sát từ cả phương Đông và phương Tây đều không đánh giá cao tính chất thuyết phục trong sự lãnh đạo của Wojtyla, có thể vì Linh trưởng Wyszynski đã tạo ra một cái bóng quá lớn trong một thời gian dài.
Hai người đàn ông này đến từ các thế hệ và hoàn cảnh khác nhau. Wyszynski là một nhà xã hội học; Wojtyla là một triết gia. Linh trưởng được quần chúng yêu thích; Giám mục Krakow kêu gọi giới trẻ và giới trí thức. Wyszynski và Wojtyla đã lớn lên dưới những áp bức khác nhau. Trong Thế chiến thứ hai, Wyszynski bề ngoài chống cự. Là tuyên úy của Quân đội Nhà ngoài vòng pháp luật, ông sống ngầm như một kẻ chạy trốn khỏi Gestapo. Sự phản kháng của Wojtyla hướng nội nhiều hơn. Đầu tiên anh ấy chiến đấu bằng lời nói trong Nhà hát Rhapsodic, sau đó là bằng lời cầu nguyện và học tập trong chủng viện bí mật của Sapieha.
Wyszynski gầy gò, có khuôn mặt sói có kỹ năng đàm phán cứng rắn để đối phó với những người theo chủ nghĩa Stalin. Ông đấu tranh công khai cho Giáo hội Công giáo và bị bỏ tù vì thẳng thắn. Khi Wojtyla trưởng thành trong Giáo hội vào cuối thập niên 50, đầu thập niên 60, Neal Ascherson nói với chúng tôi rằng rõ ràng mối đe dọa Cộng sản đang chuyển từ khủng bố sang tê liệt tinh thần. Thế hệ của Wojtyla có thể chứng kiến sự kết thúc của bạo lực. Họ đối mặt với những lời dối trá đã thay thế nó bằng cách cố gắng tìm ra những chiến lược để sống trong sự thật.
Là một linh mục trẻ, Wojtyla không hề có thái độ đối đầu. Anh ấy luôn được biết đến là người biết lắng nghe. Ông là người theo chủ nghĩa chiết trung, sẵn sàng liên minh với những người ngoài Giáo hội - những người cánh tả, giới trí thức, thậm chí cả người Do Thái. Ngay từ đầu, ông đã nuôi dưỡng các nhóm nhỏ và thường có tác động chuyển hóa đối với những người tham gia. Những người trẻ đi bộ đường dài và chèo thuyền với Wojtyla trong suốt thập niên 50 đã trải nghiệm một sự tự do chưa từng có ở các khu vực khác của xã hội Cộng sản. Wojtyla khuyến khích tranh luận về chính trị, tôn giáo, thậm chí cả các mối quan hệ. Người ta có thể thả lỏng cảnh giác trong “các vùng tự do” mà Wojtyla đã tạo ra xung quanh mình. Họ phát triển mối quan hệ bất thường với nhau; theo nghĩa đen, 'sự đoàn kết' đã tạo nên cuộc cách mạng sau này và trở thành tên của công đoàn lãnh đạo nó.
Wojtyla khuyến khích các nhóm thảo luận nhỏ khác, những nhóm gặp nhau dưới tầng hầm nhà thờ, cùng với các “trường đại học bay” mà các lớp học gặp nhau ở bất cứ nơi nào có ghế trống. Bronislaw Sonik, một nhà lãnh đạo tương lai của KOR (Ủy ban Bảo vệ Người lao động) nhớ lại đã nghe Wojtyla giảng dạy cho bạn bè của mình trong nhóm sinh viên Đa Minh: “Nhà thờ là nơi duy nhất mà bạn có thể gặp gỡ và cảm thấy tự do và độc lập. trẻ trung và trung thành nhưng cũng tích cực hoạt động chính trị trong những thời điểm nguy hiểm đó đã gây ấn tượng với tất cả chúng tôi. "
Sự biến đổi không chỉ diễn ra từ Wojtyla đến các sinh viên. Theo thời gian, Wojtyla đã thay đổi nhiều như những người có cuộc sống được ngài thay đổi một cách đáng kể. Chẳng hạn, trong nhiều thập kỷ, ông là cố vấn cho Tygodnik Powszechny , một tuần báo Công giáo có tư tưởng tự do mà lúc đầu Wojtyla không thực sự quan tâm. Nhưng dần dần, như một trong những biên tập viên, Krystoff Kozlowski, nói với chúng tôi, Wojtyla đã thay đổi. “Anh ấy sợ chính trị…Anh ấy sẽ nói, 'Tôi không muốn nói về chính trị.' Nhưng thật khó để không nói về chính trị...Mọi thứ đều mang tính chính trị trong một quốc gia toàn trị...Sau vài năm, Wojtyla ngừng phản đối, ngài lắng nghe khi chúng tôi nói chuyện và tranh luận, và ngài sắp xếp thư từ, rồi sau đó vào nhà. Vào những năm 70, ông ấy bắt đầu nói chuyện. Trên thực tế, ông ấy nói rằng ông ấy nhận ra rằng bạn không thể sống ở Ba Lan mà không có chính trị."
Jerzy Wozniakowski, nhà phê bình nghệ thuật lỗi lạc và là bạn thân của Đức Thánh Cha, cũng nhớ lại sự biến đổi của Wojtyla. "Anh ấy là người thậm chí còn ghét đọc báo, người mà chúng tôi phải thuyết phục rằng điều quan trọng là phải biết chuyện gì đang xảy ra. Nhưng một khi anh ấy bắt đầu chú ý thì anh ấy là người học nhanh nhất. Tôi chưa bao giờ gặp ai học nhanh đến thế." ."
Câu chuyện của Nowa Huta
Nowa Huta, Ba Lan.
Cuộc đấu tranh xây dựng nhà thờ Nowa Huta là một trong những cuộc đụng độ lớn giữa Giáo hội Công giáo và những người Cộng sản ở Ba Lan thời hậu chiến. Trong tất cả những xung đột giữa Giáo hội và những người Cộng sản liên quan đến Karol Wojtyla, câu chuyện này thể hiện một cách hoàn hảo sự trưởng thành của ông trong vai trò lãnh đạo chính trị. Đó là một viên ngọc nhỏ của một câu chuyện, nhiều mặt, được thực hiện trong hai mươi năm, kết hợp tất cả các yếu tố trong hành trình chính trị của Wojtyla – vừa tầm thường vừa kịch tính, dần dần và đáng ngạc nhiên. Cuối cùng, câu chuyện này tiết lộ về một người đàn ông, vị linh mục, nhà lãnh đạo mới nổi, người hiểu được tầm quan trọng của sự kiên trì và thỏa hiệp, cũng như một nhà giao tiếp vĩ đại, người nhận thức sâu sắc về biểu tượng và thời điểm.
Nowa Huta là một thị trấn hoàn toàn mới được những người Cộng sản xây dựng vào đầu những năm 50 bên ngoài Krakow. Thị trấn thuộc quyền quản lý của Wojtyla. Nó được coi là thiên đường của người lao động, được xây dựng trên các nguyên tắc Cộng sản, một lời quở trách rõ ràng đối với Krakow “suy đồi”, bị mê hoặc về mặt tinh thần. Chế độ cho rằng công nhân tất nhiên sẽ là những người vô thần nên thị trấn sẽ được xây dựng mà không có nhà thờ. Nhưng mọi người nhanh chóng nói rõ rằng họ muốn có một chiếc. Wojtyla truyền đạt mong muốn của họ và chế độ đã phản đối điều đó.
Cuộc xung đột trở thành biểu tượng mãnh liệt của sự đối lập giữa Giáo hội Công giáo và nhà nước Cộng sản. Đó là một cuộc xung đột giữa thế giới của công nhân được cho là vượt ra ngoài tôn giáo - và những người công nhân thực sự hát những bài thánh ca cổ của Ba Lan bắt đầu bằng những từ “Chúng tôi muốn Chúa”. Đảng Cộng sản miễn cưỡng cấp giấy phép vào năm 1958 và rút lại vào năm 1962.
Nhiều năm trôi qua khi Karol Wojtyla cùng với các linh mục khác - đặc biệt là Cha Gorlaney - gặp gỡ chính quyền và kiên nhẫn nộp đi nộp lại giấy phép xây dựng. Những cây thánh giá được đặt ở khu vực được chỉ định và sau đó được kéo xuống vào ban đêm để rồi xuất hiện trở lại một cách bí ẩn vài tuần sau đó. Trong khi đó, Đức Giám mục Wojtyla và các linh mục khác giảng bài trên bãi đất trống, cả mùa đông lẫn mùa hè, dưới cái nắng như thiêu đốt, trong mưa và tuyết lạnh giá. Năm này qua năm khác, Đức Giám mục Wojtyla cử hành Thánh lễ Giáng sinh tại địa điểm mà nhà thờ được cho là sẽ được xây dựng. Hàng ngàn người đã ôn hòa xếp hàng để rước lễ, nhưng căng thẳng ngày càng gia tăng. Bạo lực đã thực sự bùng phát khi chính quyền Cộng sản dùng máy ủi phá bỏ cây thánh giá. Lucjan Motyka được lôi ra khỏi giường bệnh trước sự chế nhạo của những người biểu tình. Khi hồi tưởng lại với chúng tôi vào một buổi sáng về khoảnh khắc nhục nhã này, Motyka tin tưởng rõ ràng rằng chính những lời nói êm dịu của Wojtyla đã giúp ngăn chặn một cuộc đối đầu xấu xí và tiềm ẩn nguy hiểm.
Vào thời điểm này, những người Cộng sản, lãnh đạo địa phương, người dân và Giáo hội Công giáo đã cố thủ, lập trường của họ dường như không thể lay chuyển được. Sự thỏa hiệp của những người Cộng sản cho phép xây dựng một nhà thờ bên ngoài thị trấn đã bị từ chối - cho đến khi Karol Wojtyla, một người theo chủ nghĩa hiện thực, một nhà đàm phán, phá vỡ thế bế tắc, thuyết phục mọi người rằng sự tồn tại của nhà thờ vượt trên mọi cân nhắc khác. Đã đến lúc phải uốn cong. Vào tháng 5 năm 1977, một năm trước khi trở thành Giáo hoàng, gần hai mươi năm sau lần xin giấy phép đầu tiên, Karol Wojtyla đã thánh hiến nhà thờ ở Nowa Huta. Điều mà những người thờ phượng tự hào nhất – và đó là biểu tượng mà Karol Wojtyla đã giúp biến thành hiện thực – là bức tượng đóng đinh khổng lồ treo trên bàn thờ mới. Nó được làm từ những mảnh vỡ lấy từ vết thương của binh lính Ba Lan, được thu thập và gửi từ khắp nơi trên đất nước để thực hiện tác phẩm điêu khắc trong nhà thờ mới.
Cùng với khả năng thành thạo các thủ tục quan liêu và xuất hiện (hết lần này đến lần khác), tài năng diễn thuyết trước công chúng của Wojtyla đã trưởng thành trong thập niên 70. Chúng được trưng bày hàng ngày trong những năm ông ở Krakow bất cứ khi nào ông thuyết pháp hoặc dẫn đầu một đoàn rước qua các đường phố kỷ niệm một trong nhiều ngày lễ Công giáo. Trong thời gian phân chia, nhiều thập kỷ dài khi người Ba Lan không thể tự do ngôn luận, họ đã học được chiến thuật sinh tồn bằng cách nói nước đôi của Aesopian. Người ta nói về “sự đóng đinh của Chúa Kitô” và có nghĩa là của riêng họ; họ nói về “sự tự do dưới Chúa” và có nghĩa là được giải thoát khỏi những kẻ áp bức họ. Wojtyla biết rõ thói quen lật đổ này, và ngài thực hành lối né tránh mang tính biểu tượng đầy nghệ thuật vào mỗi Chúa nhật tại St. Florian's, nhà thờ của ngài ở Krakow. Khi Đức Hồng Y nói về “sự thật trong cuộc sống hàng ngày”, cộng đoàn biết rằng ngài muốn nói đến cả “sự thật của Chúa Kitô” và sự thật rõ ràng: tất cả những điều đó không phải là sự dối trá của Cộng sản. Đó không phải là lời kêu gọi cách mạng mà là một chút thể hiện sự phẫn nộ của mọi người đối với chế độ, một chút nhắc nhở rằng mọi người đều biết rõ sự khác biệt giữa trung thực và giả dối. Dù điều này có vẻ tầm thường trong nền dân chủ đầy biểu đạt thái quá của chúng ta, những lời của Wojtyla đã thu hút những người mới - ngay cả những người không theo đạo cũng đến nhà thờ như một cách bỏ phiếu im lặng chống lại chế độ.
Những người Cộng sản bắt đầu phạm sai lầm một cách trắng trợn. Vào cuối những năm 70, đã xảy ra những cuộc đụng độ đẫm máu giữa công nhân và cảnh sát sau khi chính phủ lại tăng giá lương thực. Năm linh mục biến mất trong một khoảng thời gian ngắn. Cảnh sát đã giết chết một thủ lĩnh sinh viên nổi tiếng. Wojtyla ngày càng trở nên thẳng thắn hơn, kêu gọi một cách công khai và cụ thể “quyền tự do…một bầu không khí tự do đích thực không bị cản trở…không bị đe dọa; một bầu không khí tự do nội tâm, tự do khỏi lo sợ những gì có thể xảy ra với tôi nếu tôi hành động theo cách này.” hoặc đi đến nơi đó."
Khi còn trẻ, Cha Zieba từng là sinh viên phản đối trước khi gia nhập dòng Đa Minh. Ông ta nhìn thấy cái chết của thủ lĩnh sinh viên đã biến đổi Wojtyla. "Nó khiến anh ấy tập trung. Đó là lúc anh ấy bước ra từ phía sau Wyszynski và bắt đầu đưa ra những tuyên bố chính thức đầu tiên của mình." Đối với chàng trai trẻ Zieba, “các bài giảng trong thời kỳ này thật hay và cảm động đến nỗi chúng tôi đã đánh máy chúng và chuyển đi khắp nơi”.
Cha Bardeicki kể cho chúng tôi một câu chuyện khác gợi ý một cách mạnh mẽ không chỉ về tầm ảnh hưởng của Wojtyla trong những năm đó mà còn về việc ngài biết rõ điều đó như thế nào. Cha Bardeicki quyết định kể lại cuộc gặp gỡ giữa Bí thư Đảng ủy Ba Lan Edward Gierek và Giáo hoàng Paul VI tại Rome. Cộng sản cáo buộc Wojtyla, cố vấn của Tygodnik Powszechny , về việc kiểm duyệt. Mọi người đã phẫn nộ. Ban biên tập tập trung tại dinh Tổng Giám mục để thảo luận tình hình. Trên đường về nhà, Cha Bardeicki bị đánh rất nặng: bị mất răng; mũi của anh ấy bị gãy; nếu những kẻ tấn công ông ta không bị bất ngờ và bỏ chạy, ông ta có thể đã bị giết. Khi Wojtyla nhìn thấy người bạn bị thương và được băng bó, ngài im lặng một lúc. Sau đó Đức Hồng Y nói: “Anh có cái đó cho tôi.”
Ngay từ ngày đầu tiên đắc cử, triều đại giáo hoàng của Đức Gioan Phaolô II đã gây lo ngại tại trụ sở Ủy ban Trung ương. Phóng viên người Canada, Eric Margolis, đã mô tả sự việc như thế này: “Tôi là nhà báo phương Tây đầu tiên có mặt trong trụ sở KGB vào năm 1990. Các tướng lĩnh nói với tôi rằng Vatican và Giáo hoàng trên hết được coi là kẻ thù số một, nguy hiểm nhất của họ trong cuộc chiến. thế giới." Chẳng bao lâu sau, mọi tầng lớp người dân - các nhà lãnh đạo thế giới, những người bất đồng chính kiến bí mật và những người Công giáo bình thường - đều cảm thấy Đảng Cộng sản bất lực trước Giáo hoàng Ba Lan. Năm 1979, khi máy bay của Đức Gioan Phaolô II hạ cánh xuống sân bay Okecie, chuông nhà thờ vang lên khắp cả nước. Anh ấy đi khắp đất nước Ba Lan yêu dấu của mình, nơi tràn ngập những đám đông yêu mến. Ông đã giảng ba mươi hai bài giảng trong chín ngày. Bogdan Szajkowski nói rằng đó là, "Một trận động đất tâm lý, một cơ hội để xúc tiến chính trị đại chúng..." Những người Ba Lan được hàng triệu người phản đối nhìn xung quanh và thấy rằng họ không đơn độc. Họ là một đám đông hùng mạnh. Đức Giáo Hoàng nói về phẩm giá con người, quyền tự do tôn giáo và một cuộc cách mạng về tinh thần – chứ không phải sự nổi dậy. Người dân lắng nghe. Như George Wiegel đã nhận xét, “Đó là một bài học về phẩm giá, một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, lễ rửa tội thứ hai của Ba Lan.”
Hình ảnh cách mạng của chúng ta đầy rẫy những hình ảnh vấy máu: quý tộc Pháp xếp hàng dựa vào bức tường Bastille; gia đình Sa hoàng bị hành quyết trong hầm dưới màn đêm; Các nạn nhân của Mao trôi nổi trên sông Hoàng Hà. Tâm hồn lãng mạn tập thể của người Ba Lan tràn ngập những hình ảnh về những cuộc nổi loạn bạo lực, viển vông. Chúng bao gồm từ những cuộc nổi dậy vô ích vào thế kỷ 19 cho đến việc kỵ binh cưỡi xe tăng Đức tấn công trên lưng ngựa vào đầu Thế chiến thứ hai. Nhưng cuộc cách mạng do Đức Gioan Phaolô phát động khi trở về Ba Lan là một cuộc cách mạng gợi lên những con đường đầy những người hành hương đang khóc, những đồng cỏ của những tâm hồn thanh thản hát những bài thánh ca, và trên hết, những con người lắc lư về phía trước như một – vươn tới con người phi thường mặc đồ trắng như ông ta. sinh ra từ giữa họ. "Sự kiện lớn nhất, bất ngờ nhất của thế kỷ 20 là gì?" James Carroll đã hỏi trong cuộc phỏng vấn với chúng tôi. "Không phải Đế chế Xô Viết đã bị lật đổ một cách bất bạo động sao? Câu chuyện của Đức Gioan Phaolô II không phải là một phần trong đó sao?"
Hết lần này đến lần khác, mọi người nói với chúng tôi rằng đúng như vậy. Chuyến đi năm 1979 của Đức Gioan Phaolô II là điểm tựa của cuộc cách mạng dẫn tới sự sụp đổ của Chủ nghĩa Cộng sản. Timothy Garton Ash đã nói thế này, "Không có Giáo hoàng, không có Đoàn kết. Không có Đoàn kết, không có Gorbachev. Không có Gorbachev, không có Chủ nghĩa Cộng sản sụp đổ." (Trên thực tế, chính Gorbachev đã nói với kẻ thù truyền kiếp của Điện Kremlin rằng: “Điều đó là không thể nếu không có Giáo hoàng.”) Không chỉ những nhà viết sách về Giáo hoàng mới nói với chúng tôi rằng chuyến hành hương đầu tiên của ông là bước ngoặt. Những người hoài nghi cho rằng Wojtyla chưa bao giờ là một phần của cuộc kháng chiến cho biết mọi thứ đã thay đổi khi Đức Gioan Phaolô II mang thông điệp của ngài xuyên đất nước đến Ba Lan. Và những người cách mạng, ghen tị với chính mình, cũng coi chuyến đi như sự khởi đầu cho sự kết thúc của sự cai trị của Liên Xô.
Nó mất thời gian; phải có sự hỗ trợ của Giáo hoàng từ Rome - một số trong số đó là tài chính; phải mất thêm vài chuyến đi nữa vào năm 1983 và 1987. Nhưng ngọn lửa đã được thắp lên. Nó sẽ âm ỉ và bập bùng trước khi cháy từ đầu này đến đầu kia của Ba Lan. Hàng triệu người đã truyền bá cuộc cách mạng, nhưng nó bắt đầu từ chuyến trở về quê hương của Giáo hoàng vào năm 1979. Như Tướng Jaruzelski đã nói, “Đó chính là ngòi nổ.” ![]()
Jane Barnes & Helen Whitney / Hà V. Sơn dịch
Nguồn: