| bản rời | «  Xem Mục Lục » | 26-Jun-2023

(tiếp theo Chương hai mươi sáu)

MỤC IX

HOA KỲ MỞ RỘNG TẦM HOẠT ĐỘNG

Trong những mục VII và VIII, chúng ta đã học về những thay đổi trong đời sống của người Hoa Kỳ từ năm 1865. Kết quả của những thay đổi này là người Hoa Kỳ có mức sống cao hơn mức sống của bấy kỳ quốc gia nào khác. Chúng ta cũng được biết rằng đôi khi có những vấn đề khó khăn mà chính quyền phải đứng ra tìm cách giải quyết một số vấn đề. Tuy nhiên, cho tới nay, chúng ta đã nói rất ít về các vị Tổng thống của Hoa Kỳ từ năm 1865, hay nói về Hoa Kỳ càng ngày càng trở nên quan trọng hơn trong cộng đồng thế giới.

Sau khi thiết lập chính quyền vào năm 1789, kể ra có hàng trăm năm rồi, người Hoa Kỳ chỉ chú trọng đến các công việc ở trong nước, mở rộng biên cương về phía Tây, khắc phục các vùng đất hoang vu, lo cho người đi định cư ở trên khắp các lục địa. Nhưng cuối cùng bước đi oai hùng băng qua đại lục đã tới đích. Đất hoang càng ngày càng trở nên hiếm, và càng ngày càng có nhiều thành phố và thị trấn. Các nhà máy kỹ nghệ và nông trường Hoa Kỳ sản xuất dư thừa hàng hóa và thực thẩm cho nhu cầu của dân chúng. Những phương tiện giao thông và vận chuyển nhanh chóng hơn đã làm cho tất cả các quốc gia trên toàn thế giới gần nhau hơn. Kết quả là từ cuối thế kỷ thứ XIX, Hoa Kỳ càng ngày càng tham dự tích cực vào các công việc quốc tế. Ngày nay, có nhiều biến cố ở các vùng xa xăm mà ngày xưa có lẽ không làm cho chúng ta phải quan tâm chút nào, thì bây giờ có thể ảnh hưởng đến toàn thể đất nước và đến từng người trong chúng ta. Quyền lợi và ảnh hưởng mới của Hoa Kỳ vào các công việc quốc tế đã trở thành lớn lao từ năm 1907, khi Tổng thống Theodore Roosevelt gửi hạm đội đi vòng quanh thế giới thực hiện các cuộc viếng thăm thiện chí tại nhiều quốc gia trong đó có nước Nhật.

Trong hai mục cuối của cuốn sách này, chúng ta sẽ tìm hiểu về việc Hoa Kỳ càng ngày càng tham dự nhiều vào các công việc quốc tế. Mục IX này sẽ bàn về giai đoạn từ năm 1865 đến năm 1920. Chương XXVII sẽ nói về một vài vị Tổng thống Hoa Kỳ trong những năm này đã phải hành động như thế nào để giải quyết những vấn đề quan trọng. Chương XXV III sẽ nói về việc Hoa Kỳ càng ngày càng quan tâm đến những công việc ở ngoài lãnh thổ, và đã thâu đoạt được nhiều đất đai mới như thế nào. Đầu thế kỷ thứ XX, Hoa Kỳ đã theo đuổi chính sách đối ngoại mới đặc biệt là đối với các quốc gia ở Trung và Nam Mỹ cũng như đối với các quốc gia ở Viễn Đông. Chương XXIX sẽ nói về những biến cố xảy ra trong thời gian này, và đặc biệt nhất là về Đệ Nhất Thế Chiến, và các Hòa Ước theo sau đó.

pypypy

CHƯƠNG XXVII

CÁC NHÀ LÃNH ĐẠO HOA KỲ ĐI THEO CON ĐƯỜNG MỚI.

Khi nào các bạn có một giáo sư mới, một ông chủ tịch mới của một hội đoàn của các bạn, vị trưởng tràng của đoàn thể của các bạn, ngay cả khi bạn phải có quyết định cho năm mới vào ngày 31 tháng 12, bạn sẽ cảm thấy có một cái gì thay đổi. Bạn lại khởi sự bắt đầu làm những cộng việc cũ bằng một cách khác hoàn hảo hơn. Bạn tự nghĩ "Đây là một dịp may cho một cuộc khởi hành mới. Lần này ta sẽ cố gắng tránh những lỗi lầm cũ, lần này ta sẽ làm đúng."

Những biến cố trong lịch sử cũng xảy ra tương tự như vậy. Đôi khi có những biên cố xảy ra mà nhiều người cho rằng đây là một dịp may cho một cuộc hành trình mới. Tại Hoa Kỳ mỗi khi có một vị tân tổng thống đắc cử thì lại có một cơ hội cho một cuộc hành trình mới như vậy. Dân chúng thường nói: "Tổng thống sẽ định làm những gì ? Tổng thống sẽ thành công ra sao ?".

Chương này sẽ bàn về các vị Tổng thống và chính phủ Liên bang trong thời gian từ thập niên 1860 đến thập niên 1920. Chúng ta sẽ không bàn hết tất cả những hoạt động của các vị Tổng thống trong những năm này. Chúng ta chỉ đề cập tới một vài vị Tổng thống không thể hay có ý không thực hiện những thay đổi lớn lao. Nhưng chúng ta sẽ bàn về một vài trường hợp quan trọng hơn khi mà đất nước có một vị tân Tổng thống cho rằng đất nước cần phải có "một cuộc hành trình mới". Những phần quan trọng của chương này là :

1) Các vị Tổng thống vào cuối thế kỷ thứ XIX đã phải đương đầu với những nhu cầu đang thay đổi như thế nào ?

2) Tổng thống Theodore Roosevelt đã phải chiến đấu để vượt qua những khó khăn nào ?

3) Tổng thống Wilson đã hoàn thành được những kế hoạch "Tự Do Mới" nào?

PHẦN I

CÁC VỊ TỔNG THỐNG VÀO CUỐI THẾ KỶ THỨ XIX ĐÃ PHẢI ĐƯƠNG ĐẦU VỚI NHỮNG NHU CẦU ĐANG THAY ĐỔI NHƯ THẾ NÀO ?

* TỔNG THỐNG JOHNSON VÀ TỔNG THỐNG GRANT RẤT ÍT HOẠT ĐỘNG ĐỂ GIẢI QUYẾT NHỮNG VẤN ĐỀ MỚI.

Ngày nay, chúng ta rất dễ dàng nhìn thấy đằng sau năm 1865, Hoa Kỳ đang bước vào kỷ nguyên mới. Việc gia tăng sử dụng máy móc và những phương pháp mới để sản xuất hàng hóa khiến cho Hoa Kỳ trở thành cường quốc kỹ nghệ hàng đầu. Những máy móc mới và các phương pháp canh tác được cải thiện đưa đến việc chỉ cần có ít nông dân mà cũng có thể sản xuất được nhiều nông phẩm hơn. Việc mậu dịch buôn bán với các quốc gia khác cũng tăng lên nhiều. Khi mà dân số Hoa Kỳ càng ngày càng tăng vọt thì các thành phố Hoa Kỳ lại càng phát triển về tầm vóc cũng như về số lượng. Tất cả những công trình mở mang này không những làm thay đổi bộ mặt của Hoa Kỳ, mà còn tạo ra nhiều vấ nđề mới nữa.

- Cuộc nội chiến đã tạo cho đất nước nhiều vấn đề mới.

Những năm sau năm 1865, người Hoa Kỳ, thay vì hướng nhìn về tương lai, thì lại phải đương đầu với nhiều vấn đề bắt nguồn từ mấy năm trước. Bốn năm dài chinh chiến còn để lại những vết thương sâu thẳm, đặc biệt là miền Nam đã bị tàn phá ghê gớm. Hàng ngàn quân sĩ đã hy sinh cho chính nghĩa của miền Nam. Vì hầu hết các trận đánh đều xảy ra ở miền Nam cho nên sự thiệt hại vể tài sản ở miền Nam thật là lớn lao. Quân sĩ trở lại quê nhà chỉ còn thấy nàh cửa đã biến thành tro tàn gạch vụn, các đường xe lửa bị tháo gỡ, thành phố bị phá tan hoang, và thiếu thốn tất cả những gì cần thiết cho đời sống hằng ngày.

Chiến tranh cũng tạo nên nhiều vấn đề cấp bách ở miền Bắc. Con số quân sĩ bị thương vong ở miền Bắc còn lớn hơn con số tổn thất ở miền Nam. Có điều chắc chắn là miền Bắc thiệt hại rất ít về vật chất cũng như nhu cầu những vật liệu chiến tranh như súng đạn, quần áo cho binh sĩ vân vân.. tất cả đã giúp cho kỹ nghệ miền Bắc phát triển mạnh. Nhưng khi chiến tranh chấm dứt, các nhà máy kỹ nghệ phải chuyển sang sản xuất những hàng hóa cho thời bình. Nhiều quân nhân trở về gặp khó khăn trong việc thích hợp với đời sống thời bình, khác hẳn với đời sống trong thời chiến trước kia. Có lẽ việc khó khăn nhất do chiến tranh gây ra là việc phục hưng và tái thâu nhận các tiểu bang ở miền Nam (trước đã ly khai) cho vào Cộng đồng Quốc gia. Những biện pháp cứng rắn mà Quốc hội cưỡng bách miền Nam phải gánh chịu đã tạo nên nhiều bất bình chống đối.

- Các chính đảng thất bại trong việc giải quyết các vấn đề mới.

Những năm sau chiến tranh, các chính đảng lại hướng nhìn trở lại mấy năm trước chứ không hướng nhìn về tương lai. Chẳng hạn như đảng Cộng Hòa kiểm soát chính quyền Liên bang ở thủ đô Washington từ 1861 đến năm 1865. Trong khi bầu cử cũng như sau khi bầu cử xong, đảng Cộng Hòa thường nhắc nhở dân chúng rằng đảng Cộng Hòa đã có công cứu được đất nước. Nói một cách khác, các ứng cử viên của đảng Cộng Hòa đã yêu cầu cử tri bỏ phiếu cho họ vì thành tích công trạng trong quá khứ của họ, chứ không phải những gì mà họ sẽ làm để giải quyết các vấ nđề mới. Hình như cả đảng Cộng Hòa lẫn đảng Dân Chủ đều lo việc xây dựng quyền hành chính trị hơn là thực thi ý nguyện của dân chúng.

Vì rằng cả hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ đều rất chậm chạp trong việc đáp ứng nhu cầu của dân chúng, cho nên đôi khi có những người muốn hăng say cải cách quay ra tổ chức một đảng mới. Cuối thế kỷ thứ XIX, có nhiều đảng thứ ba được thành lập nhưng không có đảng nào có đủ người ủng hộ để đưa được ứng cử viên của đảng lên làm Tổng tống. Tuy nhiên cũng có một đảng thứ ba đã có thể ảnh hưởng vào một chính đảng lớn chấp thuận những chương trình cải cách của họ. Việc này xảy ra vào thập niên 1890, vào khi các nông dân miền Tây và miền Nam bất mãn, họ quay ra thành lập đảng Populist (đảng Nhân Dân). Trong kỳ tuyển cử 1896, đảng Dân Chủ đã chọn những chương trình cải cách chính yếu của đảng Populist.

- Những năm trong các nhiệm kỳ của hai Tổng thống Johnson và Grant là những năm phiền toái, rắc rối, khó khăn.

Cả hai Tổng thống Johson và Grant đều không theo Tổng thống Lincoln để đảm nhiệm một chương trình cải cách quan trọng nào. Trong kỳ tuyển cử năm 1864, đảng Cộng Hòa chọn ông Andrew Johnson làm ứng cử viên Phó Tổng thống. Ông Johnson là người ở tiểu bang Tennessee, đảng viên đảng Dân Chủ, rất trung thành với Cộng đồng Liên bang. Đảng Cộng Hòa chọn ông là hy vọng chiếm được phiếu ở miền Nam ủng hộ ông. Khi Tổng thống Lincoln bị ám sát chết, ông Johnson trở thành Tổng thống. Trong những năm nhiệm kỳ Tổng thống của ông, ông và những người lãnh đạo đảng Cộng Hòa tranh chấp dữ dội. Sự tranh chấp này đã đưa đến việc có những kế hoạch trái ngược nhau về việc tái thâu nhận các tiểu bang miền Nam đã ly khai trước kia vào Cộng đồng Quốc gia. Ông Johnson là vị Tổng thống độc nhất của Hoa Kỳ bị Hạ viện tố cáo và đưa ra Thượng viện, nhưng ông đã không bị Thượng viện kết tội vì thiếu một phiếu để kết tội ông.

Vị Tổng thống kế tiếp là ông U.S. Grant, người đã từng là vị tướng lãnh tên tuổi trong thời nội chiến. Ông đắc cử hai nhiệm kỳ Tổng thống . Ông Grant là vị Tổng thống thành thực và liêm khiết nhưng thiếu kinh nghiệm về chính trị. Dù ông cố gắng thực hiện một vài cải cách, nhưng tám năm ở trong tòa Bạch Ốc của ông là tám năm đầy những vấn đề khó khăn và có nhiều việc sâu xa do chiến tranh để lại.

* TỔNG THỐNG HAYES VÀ CLEVELAND THỰC HIỆN CÁC CHƯƠNG TRÌNH CẢI CÁCH.

  - Ông Hayes được ủy ban cử tri đoàn tuyển  chọn làm Tổng thống.

Ngày mùng 4 tháng 3 năm 1887, tân Tổng thống nhậm chức trong một tình trạng khác thường. Nhiều người, có lẽ đến cả nước không tin rằng ông có quyền ở chức vụ cao như vậy. Trong các báo chí, người ta thấy xuất hiện các tranh hình hài hước ám chỉ rằng ông đã thắng cử một cách man trá. Sự việc xảy ra như thế nào ?

Ông Rutherford B. Hayes, tân Tổng thống, là một người thuộc Đảng Cộng Hòa ở Ohio. Ông đã từng là thống đốc phục vụ đắc lực của tiểu bang này. Trong kỳ tuyển cử Tổng thống 1876 có cuộc tranh tài hào hứng giữa ông Hayes và ứng viên của đảng Dân Chủ là ông Samuel J. Tilden. Cuộc tranh luận đặt ra về kết quả của cuộc bầu cử ở 4 tiểu bang. Ba trong bốn tiểu bang này là các tiểu bang miền Nam vẫn còn nằm trong quyền kiểm soát của các chính quyền tái thiết. Đảng Dân Chủ nhấn mạng rằng đa số nhân dân trong các tiểu bang này ủng hộ ông Tilden, nhưng họ đã bị ngăn chặn không được ghi danh bầu cử. Để giải quyết vấn đề tranh chấp này, Quốc hội chỉ định ủy ban cử tri toàn đặc biệt để quyết định việc này. Kết quả là ông Hayes đã đắc cử, nhưng chỉ hơn ông Tilden có một phiếu mà thôi.

- Tổng thống Hayes ra lệnh rút quân đội Liên bang ra khỏi miền Nam.

Dù là gặp phải khó khăn lúc đầu không may này, Tổng thống Hayes đã thực hiện được nhiều thay đổi quan trọng. Trước khi Ủy ban đặcbiệt của cử tri đoàn quyết định về cuộc bầu cử này thì chính quyền tái thiết đã chấm dứt ở Florida rồi. Tiểu bang này là một trong những tiểu bang có kết quả của cuộc bầu cử được đưa ra tranh luận. Tổng thống Hayes bấy giờ hạ lệnh cho quân đội Liên bang rút khỏi hai tiểu bang South Carolina và Louisiana. Hai tiểu bang này là hai tiểu bang còn thuộc quyền kiểm soát chính quyền tái thiết.

- Tổng thống Hayes bắt đầu tranh đấu để cải cách trong hàng ngũ công chức.

Đồng thời, Tổng thống Hayes cũng thực hiện một sự thay đổi quan trọng trong phương cách chỉ định người vào làm việc torng các cơ quan công quyền. Hệ thống chia phần đã được sử dụng rộng rãi từ thời Tổng thống Andrew Jackson. Các vị Tổng thống mới đắc cử cho một số lớn công chức nghỉ việc để để đưa bạn bè và những người ủng hộ mình vào làm việc. Các ông thường trao cho bà con, thân nhân giữ các chức vụ trong chính phủ. Hậu quả là nhiều người không có khả năng và cũng không được huấn luyện gì hết nhảy vào nắm giữ nhiều chức vụ trong chính quyền. Phần đông những người này chỉ lo bảo vệ cho đảng của mình được đứng vừng ở trong chính quyền để họ tiếp tục được làm việc.

Tổng thống Hayes cho rằng việc sử dụng các cơ quan công quyền như là phần thưởng cho những người đã có công ủng hộ người thắng cử thì quả là một điều nhầm lẫn. Ông nghĩ rằng "Ông phải phục vụ đảng của ông với hết sức mình, và đảng của ông cũng phải phục vụ đất nước hết mình". Nói một cách khác là chỉ những người có tài hay đủ khả năng mới được vào làm việc tại các cơ quan công quyền. Cách hay nhất để có viên chức tốt làm ở các kỳ thi tuyển chọn người vào làm việc tại các cơ quan công quyền. Các công chức được tuyển mộ vào làm việc theo cách này gọi là tuyển mộ theo hệ thống giá trị (Merit System). Phong trào thiết lập hệ thống giá trị được gọi là cuộc cải cách tuyển lựa công chức.

Dù rằng có nhiều người trong đảng của ông chống đối nhưng ông (Tổng thống Hayes) cũng vẫn cương quyết tranh đấu để cải tổ việc tuyển lựa công chức. Khi ông nhậm chức, ông không đem các bạn bè và những người ủng hộ ông vào thay thế cho các công chức đang làm việc tại các cơ quan công quyền. Ông bổ nhiệm ông Carl Schurz, một người từ Đức quốc di cư sang Hoa Kỳ từ hồi còn nhỏ, vào giữ một chức vụ trong hội đồng nội các. Như một chiến sĩ tranh đấu không ngừng để cải thiện chính phủ, ông Schurz được ghi nhận như là một trong những người nhiệt liệt ủng hộ hệ thống giá trị. Đồng thời, Tổng thống Hayes cũng cố gắng hoạt động để để được Quốc hội thiết lập một ủy ban tuyển lựa những người đã được huấn luyện cẩn thận để làm việc. Nhưng ông đã không thành công. Cuối cùng, ông thu xếp cho nhiều nhân vật lãnh đạo trong đảng Cộng Hòa từ nhiệm khỏi các chức vụ trong sở New York Custom. Họ là những người nhiệt liệt ủng hộ hệ thống chia phần.

- Cuộc cải cách việc tuyển lựa công chức được Quốc hội chấp thuận.

Dù rằng những công cuộc khởi đầu này không đáng kể, nhưng nó đã làm cho nhân dân toàn quốc phải chú ý. Sau đó, lại xảy ra một biến cố đau thương. Tổng thống Garfield, người kế nhiệm Tổng thống Hayes bị một người thất vọng vì không kiếm được chỗ làm trong các cơ quan công quyền ám sát chết. Sự kiện này khiến cho nhân dân lại càng cảm thấy rằng cần phải có hệ thống giá trị để tuyển chọn người vào làm việc tại các cơ quan công quyền. Năm 1883, Quốc hội thiết lập ủy ban tuyển lựa công chức. Ủy ban này cho thiết lập một hệ thống thi cử cho tất cả các Bộ của chính phủ. Thí dụ như người làm việc tại bộ Bưu Điện , Sở Quan Thuế, vân vân... thì phải qua kỳ thi để chứng tỏ có đủ khả năng làm việc. Nhiều chức vụ chỉ được dành cho 3 thí sinh có điểm cao nhất. Từ năm 1883 cho đến nay, hệ thống giá trị đã được mở rộng sang nhiều công việc khác trong các cơ quan công quyền.

- Ông Cleveland trở thành Tổng thống.

Ngày mùng 4 tháng 3 năm 1885 còn đánh dấu một ngày nhậm chức khác thường nữa. Lần đầu tiên trong 25 năm qua mới có một vị Tổng thống thuộc đảng Dân Chủ bước chân vào tào Bạch Ốc. Tân Tổng thống Grover Cleveland xuất thân từ cảnh nghèo nàn, nhưng nhờ chịu khó làm việc, thành thật và can đảm mà ông đã bước được lên đến tột đỉnh cao sang của danh vọng. Ông đã từng giữ các chức vụ quện trưởng cảnh sát, thị trưởng thành phố Buffalo, và thống đốc tiểu bang New York. Ông là người cương quyết, dù là bị mất hết cả tiếng tăm và mất hết cả sự được lòng dân thì ông cũng không ngần nại nói "không", nếu xét ra là ông không thể chấp nhận được.

- Tổng thống Cleveland tiến hành nhiều công cuộc cải tổ.

Tổng thống Grover Cleveland cho tăng cường mở rộng nhiều chỗ làm dành cho hệ thống giá trị. Trong nhiệm kỳ đầu của ông, Quốc hội cho thông qua nhiều đạo luật quan trọng, trong đó có cả đạo luật về mậu dịch giữa các tiểu bang (The Interstate Commerce Act) để điều hành giá cả chuyên chở bằng đường xe lửa. Đồng thời Tổng thống Cleveland cũng cố gắng hoạt động để giảm hạ thuế mậu dịch, nhưng không thành công.

Từ khi có cuộc nội chiến, thuế đánh vào các hàng hóa nhập cảng càng trở nên cao hơn. Phải đánh thuế nhập cảng cao để bảo vệ hàng hóa kỹ nghệ, Hoa Kỳ khỏi phải cạnh tranh với hàng hóa ngoại quốc rẻ hơn. Tổng thống Cleveland thấy rằng việc đánh thuế cao như vậy đã mang lại cho chính phủ rất nhiều tiền và còn dư thừa ở trong ngân khố. Ông cũng cho rằng kỹ nghệ Hoa Kỳ bây giờ đã thừa sức mạnh cho nên không cần phải có thuế bảo vệ mậu dịch để bảo vệ hàng hóa Hoa Kỳ nữa. Ông cũng cho rằng việc đánh thuế bảo vệ mậu dịch cao làm cho giá hàng hóa lên cao, và như vậy sẽ gây nên giá sinh hoạt mắc mỏ thiệt hại cho những người dân Hoa Kỳ trung bình. Dưới áp lực của Tổng thống Cleveland, một dự luật giảm thuế mậu dịch được đưa ra dề trình tại Quốc hội. Dù rằng dự luật này đã không được Quốc hội thông qua, Tổng thống Cleveland cũng vẫn tiếp tục tranh đấu để giảm hạ thuế bảo vệ mậu dịch.

- Ông Cleveland trở lại tòa Bạch Ốc.

Tổng thống Cleveland tái ứng cử vào năm 1888, nhưng thất bải. Tuy nhiên, bốn năm sau đó, ông lại tái đắc cử Tổng thống. Như vậy là có một sự đặc biệt về Tổng thống Cleveland. Sau khi rời ghế Tổng thống một nhiệm kỳ rồi, ông lại trở lại tòa Bạch Ốc. Nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai của ông gặp một cuộc khủng hoảng trầm trọng, nhưng những năm sau này ông đã sáng suốt thi hành nhiệm vụ và đã hoạt động đắc lực cho quyền lợi của nhân dân Hoa Kỳ.

PHẦN II

TỔNG THỐNG THEODORE ROOSEVELT ĐÃ CHIẾN ĐẤU ĐỂ VƯỢT NHỮNG KHÓ KHĂN NÀO ?

- Một thiếu niên đau yếu trở thành một người có đầy sinh lực.

Trong một căn nhà đầy đủ tiện nghi trong một khu sang trọng ở thành phố New York, có một người đàn ông rầu rĩ lo lắng bồng một đứa nhỏ. Trời đã khuya rồi àm bé vẫn không ngủ được. Nó phải cố gắng lắm mới thở được và còn phải vật lộn với những cơn ho. Đôi khi người cha đã phải gọi xe đưa nó đi ra ngoài đường phố. Ông không cần biết phải đi đâu, đi đâu cũng được miễn là có được cơn gió mát để cho đưa bé dễ thở. Cả hai cha con đều tên là Theodore Roosevelt. Theodore Jr. vẫn đau yếu cho tới khi ngoài 10 tuổi . Tuy niên, cậu ta rất chăm chỉ miệt mài đọc tất cả những gì mà cậu có. Môn vạn vật là một trong những môn mà cậu ta ưa thích. Khi sức khỏe của cậu trở nên khác hơn cậu lại càng tích cực theo đuổi môn thể thao, thể dục. Khi theo học tại đại học Harvard, cậu chọn môn quyền Anh. Và sau này, về sống trong ấp trại ở Dakota Bad Landa, cậu thường hay đi săn bắn và câu cá, cậu say mê yêu thích cuộc sống ở ngoài trời.

Thời gian qua, người thiếu niên gầy gò ốm yếu ấy trở thành một thanh niên đầy sinh lực. Thực vậy, Roosevelt quả thật đã trở thành một kho tàng đầy sinh lực.Ông đi lẹ, nói nhanh, cười lớn và cánh tay ông vươn lên ngoắc ngoắc trong không khí nhanh như ông nói. Hình như ông chạy xồng xộc vào trong phòng chứ không phải là ông đi vào phòng. Hình như ông la hét chứ không phải là ông nói; và cũng hình như là ông chạy chứ không phải là ông đi.

- Roosevelt chọn nghề phục vụ dân chúng.

 Ngay sau khi tốt nghiệp đại học, Roosevelt dồn hết nghị lực vào ngành tổ chức hính quyền. Ông trở thành dân biểu trong quốc hội của tiểu bang New York. Sau này ông là một trong những ủy viên trong ủy ban tuyển chọn công chức của chính phủ Liên bang. Khi là giám đốc cảnh sát của thành phố New York, ông cổ võ cảnh sát phải chiến đấu chống lại mọi tội lỗi. Mùa xuân năm 1879, ông được chỉ định giữ chức vụ phụ tá Bộ Trưởng Bộ Hải quân

Tháng 4 năm 1898, Hoa Kỳ tuyên chiến với Tây Ban Nha; liền ngay khi đó ông xin từ chức để thành lập trung đoàn kỵ binh Rough Rider (Đoàn quân cỡi ngựa dữ). Đây là những người tình nguyện, bắn súng lẹ, hăng hái và chuyên cưỡi ngựa dữ. Trong những người này có cả những người chăn bò, cũng như các thanh niên con nhà sang trọng. Nhờ những thành tích chiến đấu mà Roosevelt được nhân dân vô cùng quý mến. Và chính vì vậy, ông được nhân dân bầu làm thống đốc tiểu bang New York. Sau đó, ông được Đảng Cộng Hòa chọn ông làm ứng cử viên Phó Tổng thống và kỳ này đảng Cộng Hòa thắng cử. Nhiều người cho rằng Roosevelt đã lầm lẫn nên mới nhận chức vụ Phó Tổng Thống, vì vào lúc đó chức vụ này không có trách nhiệm quyền hành lớn lao nào cả. Chính ông cũng đã một lần nói rằng ông thà làm một cái gì khác hơn là làm Phó Tổng thống. Nhưng năm 1901, Tổng thống Mc Kinley bị một người chủ trương vô chính phủ ám sát chết. Roosevelt trở thành Tổng thống khi chưa đầy 43 tuổi. Trong lịch sử Hoa Kỳ, ông là người trẻ nhất lên làm Tổng thống. (1)

- Tổng thống Roosevelt theo đuổi chính sách cứng rắn về ngoại giao.

Là Tổng thống, Theodore Roosevelt là một người lanh trí, biết rõ hết mọi công việc và có ý chí muốn hoàn thành mọi công tác. Trong chương XX VIII và XXIX, chúng ta sẽ bàn về công việc ngoại giao của ông như việc dàn xếp cuộc chiến tranh Nga-Nhật, việc đào kênh Panama, và việc sử dụng quân lực để duy trì trật tự ở Trung và Nam Mỹ. Tổng thống Roosevelt cho rằng Hoa Kỳ phải mạnh. Ông tăng cười hải quân và gửi lực lượng đi khắp thế giới để làm áp lực với các quốc gia khác. Trong một bài diễn văn vào khi đảm nhận chức vụ Tổng thống, ông nói "Nhẹ nhàng và mang một cái gậy lớn, các bạn sẽ tiến xa."

- Roosevelt đấu tranh chống lại những tật xấu trong đời sống Hoa Kỳ.

Chính sách đối nội của Tổng thống Roosevelt cũng rất cứng rắn. Ông cho rằng dân chúng Hoa Kỳ cũng phải có những hành động đúng mực. Điều mà ông cho rằng trong đời sống Hoa Kỳ còn có những tình trạng cần phải sửa cho đúng. Ông khới xướng thay đổi những tình trạng này.

1) Các tổ hợp và các công ty độc quyền : Theo Tổng thống Roosevelt thì có một vấn đề là tiền của và quyền lực nằm trong tay các công ty kinh doanh độc quyền lớn hay là các tổ hợp. Các công ty này không những kiểm soát phần lớn các công việc kinh doanh ở Hoa Kỳ mà còn có ảnh hưởng rất mạnh vào các công việc chính trị. Các công ty này đã chi tiền để chọn những công chức chịu làm theo ý họ – Roosevelt cho rằng một quốc gia Dân chủ mà một số ít người có quyền hành như vậy thì quả là một sự sai lầm. Ông khởi xướng việc đập tan các công ty độc quyền vĩ đại này. Quốc hội đã thông qua đạo luật Sherman chống các công ty tổ hợp; nhưng nếu không được thi hành thì đạo luật này cũng chỉ là vô dụng. Các vị Tổng thống trước kia đã rất ít hoạt động để ngăn chặn các công ty độc quyền. Tuy nhiên, tới thời Tổng thống Roosevelt, chính quyền đã đưa ra Tòa nhiều vụ bắt buộc các công ty độc quyền phải tuân hành luật Sherman. Vì công cuộc tranh đấu chống lại các tổ hợp của ông mà ông được người ta tặng cho biệt danh là "Bom phá các công ty".

2) Việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên : Tổng thống Roosevelt cũng rất lấy làm lo ngại về việc dân chúng Hoa Kỳ đã phung phí tài nguyên thiên nhiên như rừng cây, đất đai, thủy lực, than đá và các khóang sản khác. Các chuyên viên nghiên cứu về vấn đề này tiên đoán rằng trong vòng ít năm nữa, phần lớn các tài nguyên thiên nhiên Hoa Kỳ sẽ có thể không còn nữa. Tổng thống Roosevelt quyết định phải hành động để bảo vệ các nguồn tài nguyên này. Ông cho rằng  phải thông qua những luật lệ để chính quyền kiểm soát tất cả đất rừng : Hàng chục triệu mẫu được dành riêng ra làm rừng và công viên quốc gia. Đồng thời Quốc hội cũng thông qua nhiều đạo luật khác qui định việc thiết lập các đập nước  để sử dụng thủy lực và dẫn thủy nhập điền vào các vùng đất khô ở miền Tây. Ông còn cổ võ cho việc thông qua các đạo luật bảo vệ các nguồn khoáng sản. Tại một hội nghị vào năm 1908, ông kêu gọi các giới lãnh đạo trong nước hãy nghiên cứu các vấn đề bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3) Cải thiện chính quyền : Tổng thống Roosevelt còn quan tâm đến một vấn đề khác nữa. Chính quyền Hoa Kỳ đã trở nên quá lớn và chỉ có thể điều hành được qua các đại diện của dân chúng chứ không phải là toàn thể dân chúng. Nếu các vị đại diện này thành thực tìm các thi hành ý nguyện của nhân dân thì hệ thống chính quyền này sẽ tiến hành tốt đẹp. Đầu thế Kỷ thứ XX, nhiều người trong đó có Tổng thống Roosevelt cho rằng hệ thống này không tiến hàng được tốt đẹp. Họ cho rằng nhiều vị đại diện, viên chức chính quyền chỉ biết nghe theo các vị lãnh tụ của các chính đảng hay những nhóm người đặc biệt nào đó có áp lực đối với họ để ủng hộ họ hay chống đối với các công việc làm.

Người ta đã đưa ra nhiều chương trình cải cách, đặc biệt nhất là ở các tiểu bang miền Tây. Một trong các cuộc cải cách  này là kêu gọi mớ các kỳ tuyển cừ sơ khởi trực tiếp. Theo đề nghị này thì các đảng viên của đảng sẽ tuyển chọn ứng cử viên bằng cách bỏ phiếu kín thay vì mở hội nghị để các lãnh tụ đảng chọn ứng cử viên. Một vấn đề khác nữa là mở cuộc trừng cầu dân ý để thăm dò ý kiến dân chúng về các dự luật do các vị dân biểu Quốc hội đệ trình, và cũng là để xem cử tri có chấp thuận hay không trước khi đem thi hành đạo luật. Một cuộc cải cách thứ ba nữa là lấy sáng kiến để dân chúng nếu quan tâm đến vấn đề gì thì họ có thể đưa vấn đề đó ra Quốc hội bàn cãi. Lại còn một cuộc cải cách khác nữa gọi là Recall (Sự bãi miễn) cho phép cử tri được bãi chức, những viên chức nào không thi hành nhiệm vụ một cách tận tình hay thiếu khả năng dù là nhiệm kỳ của viên chức đó chưa chấm dứt.

Tổng thống Roosevelt rất quan tâm đến những cố gắng này để cho dân chúng có tiếng nói trực tiếp vào chính quyền. Ông đã làm hết sức để ủng hộ các cuộc cải cách này. Nhưng chính p hủ Liên bang ở Washington kể cả thời của ông, và từ đó đến nay đã không thi hành các cuộc cải  cách này. Tuy nhiên, nhiều tiểu bang đã chấp thuận mở các kỳ tuyển cử sơ khởi trực tiếp, trưng cầu dân ý, lấy sáng kiến, và có hàng trăm thành phố đã sử dụng chương trình bãi miễn.

- Tổng thống Roosevelt đã thành công như thế nào ?      

Chắc là Tổng thống Roosevelt đã thành công nhiều việc. Ông đã làm cho Hoa Kỳ có ảnh hưởng vào các công việc quốc tế. Các vị tổng thống sau này đã thi hành và mở rộng các kế hoạch của ông về việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Nhưng trong một vài phạm vi, Tổng thống Theodore Roosevelt có thể như là nhắc nhở chúng ta như một người chạy đua với xe hơi. Đúng là con người dù cho chạy nhanh chạy khỏe đến đâuđi nữa thì xe hơi càng ngày càng bỏ xa người chạy bộ. Tổng thống Roosevelt đã tìm cách đập bỏ các nhóm người kinh doanh quyền thế nhưng vào khi ông không còn là Tổng thống nữa thì lại có nhiều công ty độc quyền hơn là khi ông mới lên làm Tổng thống. Dù sao đi nữa, thì các hành động cương quyết và các bài diễn văn  khuấy động lòng người của ông đã thức tỉnh cũng như làm cho nhân dân Hoa Kỳ hiểu rõ hơn những vấn đề mà đất nước đang phải đương đầu.

___________________

(1) Tuy nhiên người trẻ nhất đắc cử Tổng thống vào năm 1960 là ông John F. Kennedy lúc đó mới 43 tuổi.

PHẦN III

TỔNG THỐNG WILSON ĐÃ HOÀN THÀNH ĐƯỢC NHỮNG KẾ HOẠCH TỰ DO MỚI NÀO ?

Khi tới gần kỳ bầu cử năm 1908 thì Theodore Roosevelt đã hoàn thành  được hai nhiệm kỳ tại tòa nhà Bạch Ốc. Dù ông đã tuyên bố rằng ông sẽ không ra tái cử nữa, nhưng ông vẫn còn đủ mạnh để ảnh hưởng vào đảng Cộng Hòa chọn người nào làm ứng cứ viên mà ông muốn. Người mà ông chọn là William Howard Taft thuộc tiểu bang Ohio rất khỏe mạnh và tự nhiên, một người đã từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong các cơ uan chính phủ, và cũng đã từng là Tổng trưởng Bộ Chiến Tranh thời ông Roosevelt. Với sự ủng hộ của ông Roosevelt, ông Taft thắng cử.

- Đảng Dân Chủ thắng kỳ bầu cử vào năm 1912.

Bằng nhiều cách, Tổng thống Taft đã tiếp tục công trình do Tổng thống Roosevelt khởi xướng. Thí dị như dưới thời Tổng thống Taft, chính phủ tiếp tục tranh đấu chống lại các công ty độc quyền. Nhưng Tổng thống Taft đã không đi nhanh hay tiến xa hơn để làm vừa lòng con người đầy sinh lực như ông Roosevelt. Thực ra chẳng bao lâu, ông Roosevelt cho rằng Taft không chịu thực thi chính sách mà ông ủng hộ. Sự nứt rạn giữ hai người bạn càng ngày càng trở nên trầm trọng đến nỗi rằng ông Roosevelt quyết định tìm cách để đảng Cộng Hòa chọn ông làm ứng cử viên trong kỳ bầu cử vào năm 1912. Không được đảng Cộng Hòa chọn, ông cũng ra tranh cử với tư cách là ứng viên của đảng Cấp Tiến. Mặc dù là đảng Cộng Hòa đã tái tuyển ông Taft làm ứng cử viên, nhưng lại có nhiều đảng viên đảng Cộng Hòa bỏ phiếu cho ông Roosevelt. Đảng ân chủ đoàn kết chặt chẽ cho nên đã đoạt được thắng lợi trong kỳ bầu cử này.

- Ông Woodrow Wilson trở thành tổng thống.

Người mà được đảng Dân Chủ tuyển chọn là ông Woodrow Wilson. Giống như ông Roosevelt, Tổng thống Woodrow Wilson cũng muốn giải quyết những vấn đề quan trọng mà đất nước đang phải  đương đầu. Nhưng Tổng thống Wilson khác với ông Roosevelt về nhiều phương diện. Ông Roosevelt chào đời ở New York, ông Wilson thì sinh ra ở Virginia. Ông Roosevelt lùn, dáng người chắc nịch và có nhiều nghị lực. Ông Wilson thì cao, mảnh khảnh và dáng người có vẻ tôn quí hơn. Ông Roosevelt từng là một quân nhân, con người say mê cuộc sống ở ngoài trời và tin tưởng vào hành động. Ngược lại, ông Wilson là một tư tưởng gia mà vũ khí hữu hiệu nhất là lời nói. Ông Roosevelt hầu như là con nít trong lòng nhiệt thành sôi bỏng và thái độ hay thay đổi bất thình lình. Trái lại tính tình của ông Wilson thì rất trầm lặng và điểm tĩnh.

Ông Wilson hầu như đã trọn đời là một giáo sư và học giả. Ông đã từng là viện trưởng viện đại học Princeton rồi phục vụ một nhiệm kỳ Thống đốc ở tiểu bang New Jersey. Ngoại trừ ông Grover Cleveland ra, thì ông Wilson là đảng viên đảng Dân Chủ độc nhất được bầu ra làm Tổng thống kể từ khi xảy ra cuộc nội chiến đến giờ. Ông Wilson đã đề ra khẩu hiệu trong chương trình vận động tranh cử là "Tự Do mới" cho nhân dân Hoa Kỳ.

- Tổng thống Wilson thực hiện nhiều cải cách quan trọng.

Chính Tổng thống Wilson thân hành ra Quốc hội đọc các bức thông điệp quan trọng của ông, một điều mà Tổng thống John Adams đến giờ không có ai làm. Khi tuyên thệ nhậm chức cũng như trong các thông điệp gửi cho Quốc hội, Tổng thống Wilson tuyên bố ủng hộ một số chương trình cải cách.

1) Thuế mậu dịch : Tổng thống Wilson yêu cầu Quốc hội hạ thấp thuế mậu dịch đánh vào một số hàng hóa để cho việc buôn bán giữa Hoa Kỳ và các quốc gia khác điều hào một cách tự do. Ông cho rằng các nước ngoài không thể nào mua hàng hóa của Hoa Kỳ được, trừ ra khi nào họ có thể bán được hàng hóa của họ. Chúng ta còn nhớ Tổng thống Cleveland đã tranh đấu để giảm hạ thuế mậu dịch nhưng không thành công. Sự thật thì những đạo luật về thế mậu dịch đã được thông qua trong thập niên 1890 và đầu thế kỷ thứ XX đã ấn định thuế bảo vệ mậu dịch cao hơn. Nhưng quốc hội bây giờ lại nghe theo ý định của ông Wilson mà cho thông qua đạo luật Underwood Tariff qui định việc giảm hạ thuế mậu dịch.

2) Những cải tổ về ngân hàng : Đồng thời, Tổng thống Wilson cũng yêu cầu cải tổ hệ thống ngân hàng. Trong những năm khủng hoảng là những khi có nhiều người gửi tiền nhà băng lại muốn rút tiề nra, khiến cho nhiều nhà ngân hàng phải đóng cửa. Tổng thống Wilson mong muốn thiết lập một hệ thống ngân hàng mà các nhà ngân hàng có thể có tiền cần thiết để đáp ứng nhu cầu cấp thì. Cho nên Quốc hội đã thông qua đạo luật Federal Reserve Act (Luật Liên bang Dự phòng). Theo luật này, thì toàn quốc có 12 vùng lớn, mỗi vùng sẽ thiết lập một Nhà Ngân Hàng Trung Ương. Tất cả đặt dưới quyền kiểm soát của ban quản trị của Liên bang. Các Nhà Ngân hàng Dự phòng Liên bang này có quyền hành rộng tãi để điều hành các công việc và giúp cho các nhà ngân hàng địa phương vào những khi gặp khó khăn.

3) Thuế lợi tức : Đã từ nhiều năm, có nhiều người ủng hộ một hình thức thuế mới, một loại thuế đánh vào đồng lương hay lợi tức của mọi người. Họ lý luận rằng thuế lợi tức là loại thuế mà người nào có lợi tức cao thì trả thuế cao hơn người có lợi tức thấp. Trước đó, Quốc hội đã cố gắng thông qua một đạo luật đánh thuế lợi tức nhưng lại bị Tối Ca Pháp Viện tuyên bố là bất hợp hiến. Tuy nhiên,  năm 1913, ngay trước khi Tổng thống Wilson tuyên thệ nhậm chức, thì tu chính án thứ XVI được thêm vào hiến pháp, cho phép Quốc hội được đặt ra một loại thế như vậy. Theo lời yêu cầu của Tổng thống Wilson, Quốc hội cho thông qua đạo luật về thuế lợi tức, và từ đó chúng ta có thuế lợi tức này.

4) Công việc kinh doanh và các công ty độc quyền : Khi nào ông Wilson quay trở lại là khi ông thấy một vài vấn đề mà ông muốn giải quyết ngay. Giống như ông Theodore Roosevelt , ông Wilson cũng cho rằng các công ty độc quyền rất là nguy hiểm. Ông thôi thúc Quốc hội để thông qua các đạo luật hầu có thể kiểm soát các công ty độc quyền. Một trong những đạo luật này là luật Clayton. Luật này liệt kê ra một số món hàng mà các công ty lớn không nên làm. Một đạo luật khác qui định việc thiết lập Ủy ban Mậu dịch Liên bang (The Federal Trade Commission) có quyền tìm kiếm những dữ kiện về kinh doanh và ngăn chặn không cho các công ty thành lập các công ty độc quyền.

5) Nông dân và công nhân : Dưới sự hướng dẫn của Tổng thống Wilson, chính phủ thu xếp để nông dân khi cần có thể vay tiền một cách dễ dàng, và có thể trả lại  trong một thời gian dài. Chính phủ Hoa Kỳ cũng bắt đầu chi tiêu hàng triệu Mỹ kim hàng năm để huấn luyện cho nông dân biết cách canh tác một cách hữu hiệu hơn. Anh em công nhân ở trong các nàh máy kỹ nghệ cũng không bị bỏ quên. Quốc hội cũng cho thông qua một đạo luật cho giảm số giờ làm việc xuống còn 8 giờ một ngày tại các công ty hỏa xa chạy từ tiểu bang này qua tiểu bang khác. Trong khi đó, thì nhiều tiểu bang khác cũng thông qua các đạo luật ngăn ngừa không cho các trẻ em đi làm, cũng như đòi hỏi tình trạng làm việc phải được an toàn và không có hại cho sức khỏe của anh em công nhân.

- Chiến tranh chận đứng các việc cải cách tại Quốc hội.

Chúng ta sẽ chẳng bap giờ biết được chương trình "Tự Do mới" của Tổng thống Wilson sâu rộng như thế nào, vì rằng trận Đệ Nhất Thế Chiến đã cắt ngang chương trình này. Cuộc chiến tranh này bùng nổ vào khi ông Wilson nhậm chức vừa được hơn một năm, và biến thành cuộc chiến tranh lớn nhất từ trước đến lúc bấy giờ. Thực ra, Tổng thống, Quốc hội và toàn thể nhân dân Hoa Kỳ càng ngày càng theo dõi cuộc chiến tranh này hơn.Cuối cùng, năm 1917, Hoa Kỳ nhảy vào vòng chiến, Tổng thống Woodrow Wilson phải bỏ chương trình cải cách tại quốc nội và dồn hết dồn hết nỗ lực vào các vấn đề do chiến tranh từ nơi xa xôi gây nên.

Khi Đệ Nhất chiến tranh chấm dứt, các vấn đề quốc tế vẫn còn đòi hỏi Tổng thống Wilson phải chú ý đến. Ông đi Âu châu để trợ giúp cho việc soạn thảo các hiệp ước hòa bình và đẩy mạnh các kế hoạch tổ chức hòa bình thế giới. Khi trở về Hoa Kỳ, ông lại phải khổ cực yêu cầu Quốc hội và đất nước ủng hộ kế hoạch thành lập hội Quốc Liên của ông. Năm 1921, khi chấm dứt nhiệm kỳ thứ hai, ông trở thành một người ốm yếu và chán nản. Ba năm sau đó ông từ trần. Dù rằng ông không hoàn thành được giấc mơ tổ chức được thế giới hòa bình, nhưng ngày nay Tổng thống Wilson được mọi người coi ông như là một vĩ nhân của đất nước Hoa Kỳ.

Những năm từ năm 1865 đến 1920 ông Woodrow Wilson là vị Tổng thống độc nhất phải đương đầu với gánh nặng chiến tranh thế giới và cố gắng tìm cách kiến tạo một nền hòa bình cho toàn thế giới. Chúng ta sẽ tìm hiểu trong những chương kế tiếp về các công việc ngoại giao làm tăng thêm nhiều trách nhiệm cho các vị Tổng thống Hoa Kỳ từ sau thập niên 1890.