Subject: kính gửi BBT bài viết của tôi, nếu có th ể xin
giáo sư Trần Chung Ngọc hiệu đính, bổ su ng
From: Hạ Long Trần <lanha92@gmail.com>
Date: Mon, January 06, 2014 1:52 am
To: sachhiem@sachhiem.net

Thiêng liêng hai tiếng Ba Đình
Đối với người Việt trong nước quảng trường Ba Đình từ lâu đã là biểu tượng thiêng liêng của dân tộc, không chỉ vì nới đây có các cơ quan đầu não của đất nước mà còn vì gắn với những thời khắc quan trọng của sự hồi sinh và phát triển của dân tộc Việt như ngày độc lập 2/9/1945…
Tuy nhiên đối với nhiều người Việt hải ngoại cũng như nhiều người thuộc thành phần dân Chúa có thái độ cực đoan thì hai tiếng Ba Đình lại là nỗi ám ảnh, nỗi xấu hổ khó quên đối với họ. Vậy đâu là nguồn gốc và nỗi ám ảnh đó.

1.     Trước hết về Ba Đình
Ba Đình là tên của một căn cứ kháng chiến thời Cần Vương do ông Đinh Công Tráng xây dựng nên. Căn cứ Ba Đình cách huyện lỵ Nga Sơn 3 km, tây bắc giáp huyện Hà Trung, được xây dựng trên địa bàn ba làng Thượng Thọ, Mậu Thịnh và Mỹ Khê thuộc Tỉnh Thanh Hóa.

Vào mùa mưa, căn cứ này trông như một hòn đảo nổi giữa cánh đồng nước mênh mông, tách biệt với các làng khác. Căn cứ này gọi là Ba Đình vì mỗi làng có một cái đình, từ làng này có thể nhìn thấy đình của hai làng kia.

Để chuẩn bị cho cuộc chiến đấu ông Đinh Công Tráng đã cho  xây một lớp thành đất cao 3 m, chân rộng 8 đến 10m, chiều rộng thành 400 m,  chiều dài  thành1.200 m bao bọc xung quanh là lũy tre dày đặc và một hệ thống hào rộng, cắm đầy chông tre. Trên mặt thành, nghĩa quân đặt các rọ tre chứa đất nhào rơm xếp vững chắc có những khe hở làm lỗ châu mai sẵn sàng chiến đấu.. Trong có hệ thống giao thông hào dùng để vận chuyển lương thực và vận động khi chiến đấu. Ở những nơi xung yếu đều có công sự vững chắc. Các hầm chiến đấu được xây dựng theo hình chữ “chi”, nhằm hạn chế thương vong.
Ở mỗi làng, tại vị trí ngôi đình được xây dựng một đồn đóng quân. Ở Thượng Thọ có đồn Thượng, ở Mậu Thịnh có đồn Trung và ở Mỹ Khê có đồn Hạ. Ba đồn này có thể hỗ trợ tác chiến cho nhau khi bị tấn công, đồng thời cũng có thể chiến đấu độc lập. Có thể nói rằng căn cứ Ba Đình có vị trí tiêu biểu nhất, là một chiến tuyến phòng ngự quy mô nhất thời kỳ Cần Vương cuối thế kỷ 19. Ngoài Ba Đình, còn có các căn cứ hỗ trợ: căn cứ Phi Lai của Tống Duy Tân và Cao Điển, căn cứ Quảng Hóa của Trần Xuân Soạn, căn cứ Mã Cao của Hà Văn Mao.
Từ Ba Đình, nghĩa quân có thể tỏa đi các nơi, kiểm soát các tuyến giao thông quan trọng trong vùng, tổ chức phục kích các đoàn xe vận tải của đối phương đi lại trên con đường Bắc-Nam
Vị trí của căn cứ Ba Đình trong công cuộc Cần Vương cũng nhằm mục đích kháng Pháp như căn  cứ Hương Khê - Hà Tĩnh, căn cứ Bãi Sậy…..Tuy nhiên kỳ tích mà căn cứ Ba Đình tạo dựng nên chính là việc tồn tại ở giữa đồng bằng, nơi quân Pháp và các đồng minh bản xứ có đủ lực lượng, phương tiện chiến tranh. Xong quân Pháp đã hứng chịu tổn thất nặng nề, đồng thời đồng minh của quân Pháp là lực lượng giáo dân Phát Diệm bị phỉ nhổ và chê bai muôn đời, cũng như đánh dấu sự xa lánh của dân tộc Việt Nam với Ca tô giáo
Diễn biến của cuộc phòng thủ Ba Đình chia làm hai giai đoạn
Giai đoạn 1:
Những tin tức về hoạt động của nghĩa quân Ba Đình làm cho giặc Pháp hết sức lo ngại và chúng tìm mọi cách tiêu diệt bằng được căn cứ này. Sau khi tổ chức hai cuộc tấn công thăm dò, nắm tình hình, ngày 18-12-1886 quân Pháp mở cuộc tấn công quy mô lần thứ nhất vào Ba Đình. Lực lượng của địch được chia làm hai cánh: cánh quân thứ nhất do trung tá Metzanhzơ (Metzinzer), chỉ huy gồm 500 lính, có một cỗ đại bác 80ly yểm hộ tấn công từ phía tây nam, cánh quân thứ hai do trung tá Đôt (Dodds) chỉ huy có 350 lính tiến công từ phía đông bắc. Lần này, cả hai cánh quân của địch đều bị chặn đứng trước những tay súng, tay cung thiện xạ của nghĩa quân. Nhiều tên bị tiêu diệt trước chiến luỹ. Chúng phải dùng đại bác 80ly bắn chặn đường truy kích của nghĩa quân để rút lui, cuộc tấn công lần thứ nhất của giặc Pháp vào căn cứ Ba Đình bị thất bại thảm hại. Đặc biệt trung tá Métđanhgiê bị trúng tên độc khi đang chỉ huy quân Pháp tấn công, y không chết ngay nhưng thuốc độc đã hành hạ y đến khi về Hà Nội, chứng kiến cảnh đó quân Pháp vô cùng kinh hãi và bàng hoàng
Không thể để cho thất bại này làm ảnh hưởng đến tinh thần quân Pháp ở Đông Dương, bộ tham mưu quân đội viễn chinh đã quyết định tấn công lần thứ hai
Giai đoạn 2
Cuối năm 1886, Pháp đã huy động về Ba Đình một số lượng tới 3.530 lính (1.580 lính Âu và 1.950 lính bản xứ). , thuộc đủ loại binh chủng, với nhiều sỹ quan cao cấp, trong đó có Đại tá Brixô (Brissaud) , một sỹ quan lão luyện thạo nghề công thành của quân đội Pháp, sang chỉ huy mặt trận Ba Đình, với nhiệm vụ cụ thể là tiêu diệt toàn bộ lực lượng khởi nghĩa và đặc biệt phải tiêu diệt bằng được thủ lĩnh Đinh Công Tráng. Ngoài ra, chúng còn điều động pháo lên 36 khẩu, trong đó có 4 khẩu 95 ly, 10 khẩu 81 ly, 4 khẩu 65 ly,...-Đưa 4 pháo hạm và nhiều thuyền lớn đến yểm trợ và lo việc tiếp vận. . Giáo phận Ninh Bình  cung cấp cho Pháp 5.000 giáo dân, phu và 3 thuyền lớn để chuyên chở lương thực. Bên cạnh đó, chúng lại được "cha Sáu" (tức Trần Lục) thông thạo địa hình, bày mưu tháo cạn nước cánh đồng Ba Đình và vạch kế hoạch đánh phá nghĩa quân. Lần này, bọn Pháp sử dụng chiến pháp sở trường là: một trận tuyến, một vòng vây, tiến dần từng bước sát vị trí nghĩa quân và tập trung lực lượng công phá.
Quân giặc chia làm 3 mũi tiến vào căn cứ sau một hồi pháo kích dữ dội. Lần này chúng tiến được sâu hơn trước, nhưng đến gần thành thì bị nghĩa quân chặn lại. Ở những nơi khác, quân địch bị sa lầy trong bùn nước sâu, lại bị hỏa lực của nghĩa quân bắn rát nên rất hoang mang. Giặc Pháp phải tự thú nhận: "Tình cảnh của chúng ta ở Ba Đình lúc này đã đến mức không thể trông địch hàng, mà phải trông vào sự rộng lượng của họ, một khi chúng ta bại trận". Địch bị tổn thất nặng nề và phải lui quân. Lần này đến lượt trung tá Đốt phải đền mạng
 Sau trận đánh này, địch nhận thấy không dễ dàng tấn công chiếm lĩnh nhanh chóng trận địa của nghĩa quân. Tên chỉ huy Britxô cho bao vây nghĩa quân bằng 2 phòng tuyến, cắt đứt sự chi viện từ bên ngoài. Đồng thời xin tăng thêm viện binh và đại bác. Bọn thực dân Pháp ra lệnh cho Brítxô "phải tiêu diệt Ba Đình bằng mọi giá". Để thực hiện mục đích đó, Y tiến hành bao vây và lấn dần từng bước, nhằm cô lập căn cứ, cắt đứt nguồn tiếp tế của nghĩa quân, ngày càng thắt chặt vòng vây. Ngày 15-1-1887, Britxô hạ lệnh tấn công căn cứ. Quân địch lấy dầu phun lửa đốt cháy luỹ tre, cùng lúc tập trung đại bác bắn dồn dập vào căn cứ. Sáng ngày 20-1, toán công binh của địch đã tiến sát phòng tuyến thứ nhất của chiến luỹ tre bao quanh Ba Đình. Nhưng chúng thấy "khó khăn vẫn còn lớn, những đường hào đầy nước và chơm chởm cọc tre vót nhọn thật sự tạo thành một rừng lao đáng sợ". Công binh Pháp đã phải tưới dầu hỏa vào những cây tre bằng  bơm chữa cháy rồi phóng hỏa, nhưng chỉ một phần ít bắt lửa. Bọn địch dẫm bừa lên xác chết để xông vào. Cuộc chiến của Nghĩa quân Ba Đình trở nên vô cùng ác liệt, phải chống chọi với một đội quân được trang bị hiện đại, với số lượng đông hơn ít nhất là mười lần; bệnh dịch tả và kiết lỵ lại bắt đầu xuất hiện bên phía nghĩa quân do nguồn nước bị ô nhiễm.
Trước tình hình trên, để tránh khỏi bị tiêu diệt hoàn toàn, dành sức cho cuộc chiến đấu lâu dài tiếp theo, Phạm Bành và Đinh Công Tráng quyết định rút quân khỏi căn cứ Ba Đình. Đêm ngày 20-1-1887, trong màn sương dày đặc, tiết trời giá rét, đội cảm tử do Đốc Khế chỉ huy bất ngờ tấn công các đồn địch ở phía trong và nghĩa quân do Trần Xuân Soạn chỉ huy cũng tấn công các đồn ngoại vi của chúng. Giữa lúc ấy, đại bộ phận nghĩa quân Ba Đình chia làm hai đội do Đinh Công Tráng và Phạm Bành chỉ huy theo hai hướng khác nhau thoát ra ngoài. Đội quân của Đinh Công Tráng rút theo hướng tây bắc đã vượt qua sông Hoạt, lên Hà Trung rồi về Ma Cao tiếp tục kháng chiến. Cánh quân của Phạm Bành vượt được về làng Gũ (Cự Thôn, Hà Trung) rồi tự phân tán về các địa phương.
 Sáng ngày 21-1-1887, sau những đợt công phá dữ dội của đại bác, giặc Pháp mới dám vào căn cứ Ba Đình, khi tiếng súng của nghĩa quân đã im lặng từ lâu. Tên Brítxô đã trả thù một cách hèn hạ, ra lệnh triệt phá ba làng Thượng Thọ, Mậu Thịnh, Mỹ Khê. Thực dân Pháp cho người lùng bắt và đàn áp dã man tất cả những ai tham gia cuộc khởi nghĩa, bắt Nam triều xóa bỏ tên ba làng ra khỏi bản đồ Việt Nam. Cuộc khởi nghĩa Ba Đình đã trở thành nỗi khiếp sợ, không chỉ của quân xâm lược Pháp và lũ bán nước ở mặt trận Ba Đình, mà còn chấn động tới tận sào huyệt của bọn thực dân xâm lược ở chính quốc.
Cuộc khởi nghĩa Ba Đình và lãnh tụ Đinh Công Tráng được lịch sử đánh giá rất cao. Chính người Pháp đã phải thừa nhận “1886-1887, cuộc công hãm Ba Đình là quan trọng nhất, cuộc chiến đấu này thu hút nhiều quân lực nhất và làm cho các cấp chỉ huy lo ngại nhiều nhất.
Cuộc chiến đấu quật cường đã làm bọn bán nước phải cúi đầu nhục nhã vì lòng quả cảm, tinh thần kiên cường không chịu biến thành nô lệ. Đến mức Trần Lục phải di ngôn rằng đừng làm mộ nổi hay làm mộ chìm và đặt ở nơi người ta có thể bước qua, đây là lời hối hận muộn màng trước những tội lỗi do ông ta gây ra với dân tộc.
2. Vinh danh trong lịch sử
Ba Đình không bao giờ bị xóa trong lịch sử dân tộc, mặc dù kẻ thù hèn hạ triệt làng xóm đến từng cây rơm ngọn cỏ, nhưng linh khí Ba Đình thổi vào lòng người Việt ngọn lửa bất diệt như ngọn lửa Yên Thế, Bãi Sậy.
Vào tháng ba năm 1945, khi quân Nhật đảo chính lật Pháp thì một số người Việt được mời ra cộng tác, trong đó có bác sĩ Trần Văn Lai, là một người yêu nước ông đã chủ trương thay đổi các tên đường phố, công trình kỷ niệm dưới thời thực dân Pháp bằng những tên của danh nhân Việt. địa danh Việt như hạ tượng tên thực dân Paul Bert cạnh Toà Thị chính, tượng "Mụ đầm xoè" (phiên bản tượng Nữ thần Tự do) ở vườn hoa Cửa Nam, đài kỷ niệm lính khố xanh ở phố Hàng Trống...và các đường phố ở Hà Nội mang tên người Pháp hoặc những người Việt làm tay sai cho chế độ thực dân..đổi tên lại toàn bộ các phố ở Hà Nội. Đại lộ Boulevard Carnot được đổi lại thành phố Phan Đình Phùng; phố Boulevard Gambetta được đổi thành phố Trần Hưng Đạo; phố Henri D’ Orleans đổi thành phố Phùng Hưng; phố Francis Ganier đổi hành phố Đinh Tiên Hoàng…Vườn hoa Puginier trước Phủ Toàn quyền được cụ đổi tên thành Vườn hoa Ba Đình để kỷ niệm Khởi nghĩa Ba Đình ở Nga Sơn (Thanh Hoá) - một cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của phong trào Cần Vương chống Pháp.
Sự trùng hợp kỳ lạ trong việc đặt tên Ba Đình cho thấy một tinh thần Việt đang lên mạnh mẽ, chói sáng và báo trước một tương lai tươi sáng của người dân Việt. Trên thực tế chưa kịp đổi tên các đường phố thì ông Trần Văn Lai đã phải rời khỏi nhiệm sở và một chính quyền mới đã ra đời cùng với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nay là Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ngày 30/8/1945 Chủ tịch chính phủ Hồ Chí Minh đã mời bác sĩ Trần Duy Hưng làm thị trưởng Hà Nội. Một trong những công việc mà Cụ Trần Duy Hưng thị trưởng Hà Nội làm chính là tiếp tục công việc Cụ Trần Văn Lai đã làm là xây dựng dự án và ra quyết định duyệt y việc đổi tên và đặt tên toàn bộ các đường phố và công trình công cộng của Thủ đô Hà Nội theo nguyên tắc xoá bỏ tàn tích thực dân, tôn vinh các chiến công và danh nhân Việt Nam, bảo tồn các địa danh truyền thống trong đó có tên của các phố, phường trong khu phố cổ và tiếp thu có điều chỉnh những quyết định của người đi trước mình.
 Chỉ hơn một tháng mang tên Vườn hoa Ba Đình. Ngày mồng 2 tháng 9 năm 1945 , Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tại Vườn hoa Ba Đình này. Sau đó, các phương tiện thông tin thế giới đã đồng loạt loan tin "Ngày mồng 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà"...
 Sau thời điểm đó, Quảng trường Ba Đình có tên mới là Quảng trường Độc lập. Sau ngày toàn quốc kháng chiến, Pháp chiếm lại Hà Nội đặt tên là Quảng trường Hồng Bàng. Sau hoà bình lập lại, năm 1954, có ý kiến đề nghị lấy tên cũ là Quảng trường Độc lập nhưng Bác Hồ quyết định cứ giữ nguyên tên Quảng trường Ba Đình đến bây giờ.
3.     Ý nghĩa với lịch sử dân tộc
Ba Đình là biểu tượng của chiến thắng, không thể diễn tả sự kháng cự anh hùng của một căn cứ giữa đồng bằng  trước hàng ngàn quân Pháp vũ trang tới tận răng cùng sự yểm trợ của hàng ngàn tên bán nước. Chỉ hơn một năm mà chính giới Pháp phải sôi sục vì sự thất bại khó tin trước một ‘ những kẻ An Nam lạc hậu”, đặc biệt là cái chết của những chỉ huy Pháp vì tên và chông độc chứ không phải vì đạn đồng
Sự đặt tên Ba Đình cho một nơi linh thiêng giữa thủ đô thay thế cho tên của một cố đạo Pháp cũng là một chiến thắng tâm lý. Nó đánh dấu sự cáo chung của chủ nghĩa thực dân – tôn giáo, buộc chúng phải thừa nhận sự thất bại không thể tránh khỏi sau gần 80 năm cố gắng đồng hóa đất nước này theo đường hướng mà chúng đặt ra
Thất bại này cũng đặt những lãnh đạo Ca tô Việt nam trước sự thật lịch sử không thể che giấu về tội ác với dân tộc trong đó có sự kiện thảm sát và triệt hạ  khu căn cứ Ba Đình
Và giờ đây hàng ngày họ buộc phải nhắc, phải nhớ về tội lỗi đó với hai chữ Ba Đình. Và cho dù nhiều kẻ ra sức ca tụng thì tội lỗi của ông cha Sáu vẫn hiển hiện trong Sách giáo khoa lịch sử và trong lòng người Việt, một bước cản để ông ta không thể thành danh nhân Việt như nhiều giáo dân mong muốn

TB
Sự kiện quân Pháp hết xả nước vào rồi tháo nước ra cũng rất thú vị. Lần đầu tiên quân Pháp sử dụng ca nô trên chiến trường Đông Dương, vì muốn tận dụng khả năng tác chiến nhanh của nó, xong kế hoạch này bị thất bại do hạn chế chở ít quân và việc các chỉ huy Pháp chỉ tính đến lúc nước vào mà quên các vật thể cản trở ở dưới. Do đó quân Pháp buộc phải tháo nước ra để cho bộ binh dễ dàng tiếp cận

2014/1/13 Hạ Long Trần <lanha92@gmail.com>
Kính gửi BBT
Những năm 1990 khi tôi theo học tại các cấp của Việt nam, sách giáo khoa ghi có vẻ chi tiết hơn ngày nay, có lẽ do hoàn cảnh đất nước lúc ấy muốn nhấn đến những bi thương lịch sử mà nước ta phải trải qua. Đặc biệt chi tiết cuộc tấn công của Trần Lục được sách giáo khoa lớp 5 tường thuật lại, nhưng giờ đã bị lược bớt chi tiết này
Về địa thế và khoảng cách địa lý thì có trang web ghi là 3 km, có trang ghi là 4km. Theo khảo dẫn của một số trang địa lý thì đúng là 3km, tôi xin đính chính
Về các nội dung như Giáo sư muốn hỏi, thì đã được chính quyền và nhân dân xã Ba Đình mô tả tại trang này https://ngason.gov.vn/index/HOMEPAGE/39/2284/2284/aticle/14560. nếu giáo sư thấy không phù hợp chi tiết nào xin cứ bỏ, tôi hoàn toàn ủng hộ
Chi tiết tên Met danh zê và Dốp bị bắn chết đã có trong những bài giảng dành cho học sinh lớp 5 mà tôi không thể quên được, 
Đặc biệt cuốn sách giáo khoa mô tả các giáo dân đã cởi trần vác đất ném vào chân lũy, khiến bề mặt chiến lũyg trở nên dễ dàng công kích. quân Pháp mặc dù có pháo lớn yểm trợ nhưng không thể xuyên thùng hệ thống tre dày đặc, kể cả súng phun lửa cũng không ăn thua. Quân Pháp buôc phải tháo nước ở các con sông gần đó khiến căn cứ Ba Đình ngập trong biển nước, ném xác súc vật, đầu người vào căn cứ, bắt nhân dân các làng xung quanh đi trước để khiến nghĩa quân không bắn được, đem gia đình các nghĩa quân ra dọa dẫm để buộc họ rời căn cứ
Ngày nay những tình tiết nêu trên bị lược đi có lẽ để phục vụ cho giảng dạy cả trẻ em bên đạo Thiên CHúa. Tuy vậy việc thăng thưởng cho Trần Lục được thực hiện ngay sau đó. ở nhà thờ Phát Diệm khi hướng dẫn khách tham quan cũng nói tới việc này, và họ cho rằng sáng kiến vác đất ném vào lũy là một biện pháp tuyệt với của ông ta