1. Không phải ngẫu nhiên vô cớ mà năm 1960 , Pandit Nehru, Thủ tướng Ấn Độ, đã trục xuất khỏi Soudan tất cả các giáo sỹ và nữ tu nước ngoài, vì họ đã tham gia vào âm mưu lật đổ chính quyền mới được thiết lập tại Soudan

2. Cũng cùng lý do đó, năm 1963, Tổng thống Cộng Hoà Guine’e , Se’kou Toure’ đã trục xuất giám mục địa phận Conacryy , người Pháp

3. Nhiều quốc gia châu Phi đã kịch liệt chống lại sự can thiệp vào nội bộ đất nước họ của các giáo sỹ ngoại quốc. Các nhà đương cục Tchad, Haute- Volta, Re’publique Centre- Africaine (Trung Phi) đã trục xuất nhiều giáo sỹ Ki Tô, cũng vì lẽ ấy

4. Tháng 1-1970, sau khi chấm dứt cuộc chiến tranh ly khai Biafra, tướng Gowon người đứng đầu chính phủ Lagos , đã trục xuất khoảng 30 giáo sỹ nước ngoài

5. Tháng 12-1972, Somali đã đóng cửa tất cả các hội truyền giáo Ki Tô, tất cả các công việc truyền giáo, cùng trục xuất tất cả các giáo sỹ, linh mục và nữ tu

6. Tháng 12-1973, Israel trục xuất tất cả các giáo sỹ Ki Tô giáo,bị tố cáo là đã xúi giục lôi kéo người ta theo đaoy, họ bị coi như những phần tử “bất hảo“ và hoạt động của họ bị cấm.

[Trích Bước Mở Đầu Của Sự Thiết Lập Hệ Thống Thuộc Địa Pháp Tại Việt Nam 1858-1897, trang 449]

__________________

LỜI GIỚI THIỆU

Bạn đọc thân mến!

Lịch sử văn hóa của một dân tộc không phải của riêng cá nhân nào, chính vì vậy, việc bảo tồn, gìn giữ và phát triển lịch sử văn hóa cũng không phải riêng một người nào có thể gánh vác được, nó thuộc về nhận thức chung của toàn xã hội và vai trò của từng nhân tố trong mỗi chặng đường lịch sử. Lịch sử là một khoa học. Lịch sử không phải là việc thống kê sự kiện một cách khô khan rời rạc. Bởi mỗi sự kiện trong tiến trình đó đều có mối liên kết chặt chẽ với nhau bằng sợi dây vô hình xuyên suốt không gian và thời gian tạo nên lịch sử của một dân tộc.

Dân tộc Việt Nam trải hơn một nghìn năm Bắc thuộc, gần trăm năm dưới ách cai trị của thực dân, đế quốc, nhưng con cháu bà Trưng, bà Triệu, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung... vẫn kiên trì bền chí, tin tưởng ở quá khứ hào hùng, không ngừng tranh đấu hướng tới tương lai rộng mở vì độc lập tự do của đất nước.

Một dân tộc, một quốc gia muốn trường tồn và phát triển, ngoài việc đẩy mạnh phát triển cơ sở hạ tầng, khoa học kỹ thuật, điều quan trọng hơn nữa là phải có một nền tảng giáo dục vững chắc. Trong đó, giáo dục về lịch sử và lòng tự hào dân tộc là cần thiết để ghi khắc trong tâm trí các thế hệ, đặc biệt là tầng lớp thanh niên ý thức về nguồn gốc dân tộc, truyền thống văn hóa và nội lực quốc gia, đồng thời giúp định hình góc nhìn thấu đáo về vai trò của từng giai đoạn, triều đại và nhân vật - dù gây tranh cãi - tạo nên lịch sử đó.

Chính vì những giá trị to lớn đó, vấn đề học tập, tìm hiểu lịch sử nước nhà hiện đang là mối quan tâm hàng đầu của Nhà nước và toàn xã hội. Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Quỹ Phát triển Sử học Việt Nam, Tạp chí Xưa và Nay... và rất nhiều những tổ chức khác đã và đang kiên trì con đường thúc đẩy sự phát triển của nền khoa học lịch sử quốc gia, phổ biến tri thức lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tới toàn xã hội.

Đồng hành với mối quan tâm của toàn xã hội, Công ty Cổ phần Sách Alpha - một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, với tôn chỉ “Tri thức là sức mạnh” - đặc biệt quan tâm tới việc góp phần nâng cao hiểu biết của người dân về truyền thống văn hóa lịch sử đất nước.

Theo nhiều kết quả khảo sát, đánh giá nhu cầu của bạn đọc cho thấy, “lỗ hổng lịch sử” ở không ít người trẻ hiện nay hoàn toàn có thể bù lấp một phần dựa trên nhiều nguồn tư liệu, công trình nghiên cứu, sách cổ sách quý hiện đang được các Viện nghiên cứu, các tổ chức, cá nhân lưu giữ. Để chung tay tái hiện một cách rõ nét những mảnh ghép lịch sử dân tộc, Công ty Cổ phần Sách Alpha đã triển khai dự án xuất bản mang tên Góc nhìn sử Việt với mục đích xuất bản lại và xuất bản mới một cách có hệ thống các công trình, tư liệu, sách nghiên cứu, sách văn học có giá trị… về lịch sử, bước đầu hình thành nên Tủ sách Alpha Di sản.

Cuốn sách “Bước mở đầu của sự thiết lập hệ thống thuộc địa Pháp ở Việt Nam, 1858 - 1897” của tiến sĩ Nguyễn Xuân Thọ, Alpha xuất bản tuân thủ bản nguyên gốc, không chỉnh sửa nội dung, ngoại trừ chỉnh sửa lỗi chính tả theo nguyện vọng người thân, bạn bè đồng nghiệp của tác giả.

Alpha hân hạnh chuyển đến tay bạn đọc tác phẩm giá trị này.

Xin trân trọng giới thiệu.

Công ty CP Sách Alpha

LỜI ĐỀ BẠT

Paris, ngày 15 tháng 11, năm 1966

Quen biết rõ ông Nguyễn Xuân Thọ, từ nhiều năm, tôi đã có thể đánh giá cao, một cách liên tục, những đức tánh về trí thức và đạo đức của ông ấy.

Về phương diện trí thức, ông đã bắt đầu sưu tập ở Pháp và ở Tây Ban Nha (còn gọi là Y-Pha-Nho), tư liệu của một luận án Tiến sĩ, mà ông đã thuyết trình và bảo vệ tại Đại học Sorbonne, vào tháng Bảy năm 1956, về “Cuộc viễn chinh Pháp - Tây Ban Nha tại Nam bộ Việt Nam(1) năm 1858-1862.”

Cuộc sưu tập ấy đã cho thấy như công trình của một sử gia đủ tư cách, cả về mặt chính xác của phương pháp, lẫn về mặt tao nhã của hình thức (cách trình bày).

Lúc ấy, tôi là một thành viên trong ban khảo thí, có trách nhiệm sát hạch và đánh giá luận án đó, luận án đã được xếp hạng “Très Honorable” (Tối ưu).

Và ông Thọ đã tiếp tục công trình của ông, bằng cuộc nghiên cứu này, về sự thâm nhập của người Pháp vào Việt Nam (1858-1897).

Công trình này, trong đó, ông Nguyễn Xuân Thọ đã dành một phần lớn cho các tài liệu chính thức, phần nhiều là chưa được tiết lộ, giúp chúng ta hiểu rõ hơn, một số giai đoạn trong lịch sử những liên hệ giữa Pháp và Việt Nam vào thế kỷ vừa qua. Đồng thời, công trình này cũng soi sáng chúng ta về tấn thảm kịch đang chia cắt mảnh đất đau khổ này của Á châu, trên cả hai bình diện chánh trị và tôn giáo.

Về phương diện đạo đức, ông Nguyễn Xuân Thọ đã chứng tỏ với tôi một đức tánh trung thực vẹn toàn. Theo nhãn quang tôi, ông là một trong số những người Việt Nam có khả năng đảm trách công cuộc phục hưng đất nước của ông, bằng cách sử dụng văn hóa Pháp, mà ông đã khéo kết hợp được, trong một tinh thần độc lập dân tộc và khách quan khoa học.

Maurice BAUMONT

Thành viên Viện Hàn Lâm Pháp,
Giáo sư danh dự Đại học Sorbonne.

Connaissant M.NGUYEN XUAN THO depuis plusieurs années. j’ai pu apprécier d’une facon continue ses qualités intellectuelles et morales.

Au point de vue intellectuel, il a commencé de réunir, en France et en Espagne, la documentation d’une thèse de doctorat, soutenue à la Sorbonne en juillet 1956, sur “L’expédition franco espagnole de Cochinchine (1858-1862)”, et qui s’est révélée l’oeuvre d’un historien qualifié tant par la rigueur de la méthode que l’élégance de la forme. Je faisais partie du jury chargé d’examiner et de côter cette thèse qui lui a valu la mention “Très Honorable”. Il a continué son travail par cette étude de la pénétration francaise au Viet Nam (1858-1897).

Ce travail, dans lequel M. NGUYEN XUAN THO a réservé une large place aux documents officiels pour la plupart inédits, nous aide à mieux comprendre certains épisodes de l’histoire des relations entre la France et le Viet Nam au siècle dernier, en même temps qu’il nous éclaire sur le drame qui déchire actuellement ce malheureux pays d’Asie tant sur le plan politique que religieux.

Au point de vue moral, M. NGUYEN XUAN THO m’a toujours donné la preuve d’une honnêteté intégrale; il est à mes yeux l’un des Vietnamiens susceptibles d’assurer le relèvement de son pays en utilisant la culture francaise qu’il a su s’incorporer dans un esprit d’indépendance nationale et d’objectivité scientifique.

Maurice BAUMONT

Membre de l’Institut, Professeur honoraire à la Sorbornne.

CẢM ƠN

Tôi xin thành thật cảm ơn:

Bộ Ngoại giao Pháp và ông Amédée Outrey, cựu Giám đốc Văn khố, đã có mỹ ý, để kỷ niệm những năm tôi làm việc tại Bộ Ngoại giao (Quai d’Orsay, Paris), biếu tôi, đặc biệt, những bản phóng ảnh của mấy hòa ước ký kết giữa Pháp và Việt Nam, nay in trong quyển sách này.

Ban Văn khố Ngoại giao Pháp đã cho phép tôi xem những tài liệu ngoại giao chánh thức, lâu nay chưa từng được công bố ra.

Ông Martin Artajo, cựu Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha, tại Madrid, đã niềm nở thân thiện tiếp tôi nhiều lần tại Điện Viana (Palais De Viana), và đã cho phép tôi xem những tài liệu ngoại giao Tây Ban Nha.

Ông Lung Chang, cựu Đại sứ Cộng hòa Trung Quốc cạnh Trung tâm Giáo dục, Khoa học, Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO), Paris, bạn đồng khóa và bạn thân với tôi, đã giúp tôi xem được những tài liệu ngoại giao quý báu của Trung Quốc.

Bà Nữ Hoàng thân Như Mai, con gái đầu lòng vua Hàm Nghi, đã niềm nở tiếp tôi nhiều lần và đã cho tôi biết về đời sống vua Hàm Nghi trong những năm nhà vua ở tại Alger, cho đến khi mất.

TS Nguyễn Xuân Thọ

Nguồn: (Ebook) Bước Mở Đầu Của Sự Thiết Lập Hệ Thống Thuộc Địa Pháp Tại Việt Nam 1858-1897